Κοινή συνέντευξη τύπου του Υπουργού ΕΣ.Δ.Δ.Α. Καθηγητή κ. Προκόπη Παυλόπουλου και του Γεν. Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας κ. Παναγιώτη Φούρλα.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ
ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ
ΤΗΛ: 210 3393537, 210 3393581

Τετάρτη, 14 Μαρτίου 2007

ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ
ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗ κ. ΠΡΟΚΟΠΗ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ
ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
κ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΦΟΥΡΛΑ

ΠΡ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ:
Όπως είναι γνωστό, οι καιρικές συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές και η Πολιτεία έλαβε και λαμβάνει τα μέτρα εκείνα τα οποία είναι απαραίτητα έτσι ώστε από τη μια πλευρά να αντιμετωπισθούν οι κίνδυνοι από πυρκαγιές, ιδίως το καλοκαίρι, αλλά και να εξασφαλισθούν οι ανάγκες σε ό,τι αφορά το νερό.
Σπεύδω να πω ότι οι αποφάσεις της Κυβερνητικής Επιτροπής που ελήφθησαν εχθές, έχουν σχεδιασθεί εδώ και καιρό. Και είναι η πρώτη φορά που η Πολιτεία τόσο έγκαιρα έρχεται όχι απλώς να προγραμματίσει αλλά να οργανώσει τα μέτρα εκείνα τα οποία κινούνται προς τις κατευθύνσεις, τις οποίες ήδη ανέφερα.
Αυτό, προς όλους εκείνους οι οποίοι έσπευσαν να πουν -τη στιγμή κατά την οποία ως χθες ούτε καν είχαν αντιληφθεί το πρόβλημα- ότι, δήθεν, η Πολιτεία καθυστέρησε! Κάθε άλλο. Η φετινή κινητοποίηση είναι μια οργανωμένη ενέργεια που γίνεται για πρώτη φορά και σε ό,τι αφορά το χρονικό όριο αλλά και σε ό,τι αφορά τα μέτρα, το σχεδιασμό και την εκτέλεσή τους.
Επίσης, για την εισήγησή μου στην Κυβερνητική Επιτροπή θέλω να επισημάνω ότι ιδίως σε ό,τι αφορά τα θέματα της πολιτικής προστασίας, ο όλος σχεδιασμός μας εντάσσεται στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας δεδομένου ότι η κύρια ευθύνη για τα θέματα της πυρόσβεσης ανήκει στο Πυροσβεστικό Σώμα, άρα στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης.
Επομένως, η εισήγηση την οποία έκανα, όπως επίσης και η εγκύκλιος την οποία έχει αποστείλει ο κύριος Φούρλας, αφορούν τις αρμοδιότητες πολιτικής προστασίας η οποία ως «βοηθός εκπληρώσεως», για να χρησιμοποιήσω το γνωστό νομικό όρο, προσέρχεται χωρίς να παρεμβαίνει καθόλου στις αρμοδιότητες άλλων Υπουργείων και άλλων Σωμάτων, όπως είναι ιδίως το Πυροσβεστικό Σώμα.
Με αυτές τις διευκρινίσεις θέλω να επισημάνω τρία, κυρίως, πράγματα τα οποία αφορούν αρμοδιότητα του Υπουργού Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης. Το πρώτο: Θέματα της πολιτικής προστασίας. Νωρίτερα από κάθε άλλη φορά απεστάλη από τον κύριο Φούρλα η εγκύκλιος που αφορά τις αρμοδιότητες της Πολιτικής Προστασίας σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Και εχθές εγκρίθηκε από την Κυβερνητική Επιτροπή η εισήγησή μου που στηρίζεται πάνω σε αυτήν, ακριβώς, την εγκύκλιο.
Σε γενικές γραμμές η εγκύκλιος -θα σας πει περισσότερα ο κύριος Φούρλας- στηρίζεται στο ότι, όπως κάθε χρόνο βεβαίως, η αντιπυρική περίοδος αρχίζει την 1η Μαΐου και τελειώνει στις 31 Οκτωβρίου. Από εκεί και πέρα νωρίτερα, επαναλαμβάνω, από κάθε άλλη φορά συνέρχεται στις αρχές του Απριλίου το Κεντρικό Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας στο οποίο μετέχουν 12 συναρμόδια Υπουργεία καθώς επίσης και οι φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ιδίως ΚΕΔΚΕ και ΕΝΑΕ.
Ο σχεδιασμός είναι έτοιμος. Το Συντονιστικό Όργανο -το οποίο, όπως είπα, θα συνέλθει στις αρχές Απριλίου- θα επαναλάβει προς κάθε κατεύθυνση, προς όλους τους φορείς, τις υποχρεώσεις τις οποίες έχουν για να μπορεί να κάνει, με ακραίο όριο την 18η Μαΐου, τον έλεγχο του ότι όλοι και για ολόκληρη αυτή την περίοδο θα βρίσκονται σε ετοιμότητα και θα έχουν λάβει τα απαιτούμενα μέτρα.
Το Κεντρικό Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας θα δώσει τις οδηγίες προς τους 13 Περιφερειάρχες, οι οποίοι έχουν την ευθύνη της επίβλεψης του εάν και κατά πόσον τα μέτρα που αποφασίζονται, λαμβάνονται σε τοπικό επίπεδο, και ιδίως σε νομαρχιακό επίπεδο όπου τη σχετική αρμοδιότητα έχει το Συντονιστικό Νομαρχιακό Όργανο.
18 Μαΐου, λοιπόν, θα έχει ολοκληρωθεί όχι ο σχεδιασμός -που είναι έτοιμος- ούτε ο προγραμματισμός μέτρων, που και αυτός, όπως είπα προηγουμένως, έχει ήδη γίνει. Αλλά τη 18η Μαΐου θα είμαστε έτοιμοι να ξέρουμε ότι κάθε ένας φορέας, ο οποίος είναι αρμόδιος σε διοικητικό επίπεδο -και συμπληρωματικά σε σχέση με το Πυροσβεστικό Σώμα- μπορεί να ασκήσει όλες τις αρμοδιότητες που του αναλογούν και έχει λάβει όλα τα προγραμματισμένα μέτρα μέχρι το τέλος της αντιπυρικής περιόδου.
Εδώ θέλω να επισημάνω ότι ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί από πλευράς Πολιτείας στις εστίες εκείνες οι οποίες είναι πιο επικίνδυνες από πλευράς ανάφλεξης, δηλαδή από πλευράς έκρηξης μιας πυρκαγιάς. Από την εμπειρία η οποία υπάρχει, γνωρίζουμε ότι μια από τις κυριότερες εστίες είναι οι παράνομες χωματερές, οι χώροι παράνομης εναπόθεσης απορριμμάτων.
Εδώ επισημαίνω ότι όταν αναλάβαμε τα καθήκοντά μας, δηλαδή τον Μάρτιο 2004, υπήρχαν σε ολόκληρη την επικράτεια περίπου 3.000 παράνομες χωματερές. Με συντονισμένες προσπάθειες, με προγραμματισμό και ενόψει και των κοινοτικών υποχρεώσεων -δεδομένου ότι 31/12/07 δεν πρέπει να υπάρχει ούτε μια παράνομη χωματερή- αυτή τη στιγμή που μιλάμε έχουν μειωθεί κάτω από τις 800 οι παράνομες χωματερές. Και τις παραλάβαμε, επαναλαμβάνω, στον αριθμό των 3.000 και χωρίς κανέναν προγραμματισμό για το τι θα γινόταν για το κλείσιμό τους.
Στην εγκύκλιο η οποία υπάρχει από πλευράς πολιτικής προστασίας, αναφέρεται ο αριθμός 971. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στην έρευνα η οποία ολοκληρώθηκε κατά το μήνα Νοέμβριο. Έκτοτε έχουν γίνει προσπάθειες και, επαναλαμβάνω, οι παράνομες χωματερές είναι λιγότερες από 800. Δεν παύει όμως και αυτές οι 800 να βρίσκονται, στην μεγαλύτερη πλειοψηφία τους, κοντά σε δάση, δασικές εκτάσεις, ή χορτολιβαδικές εκτάσεις και ο κίνδυνος είναι σημαντικός.
Γι? αυτό και μέσω της εγκυκλίου του κυρίου Φούρλα αλλά και μέσα από την εισήγηση την οποία έκανα εχθές στην Κυβερνητική Επιτροπή, ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στην επίβλεψη όλων αυτών των παράνομων χωματερών -που κλείνουν σταδιακά- ώστε φέτος το καλοκαίρι να μην αποτελέσουν εστίες ανάφλεξης.
Γι? αυτό και επισημαίνεται προς τους Περιφερειάρχες ότι και αυτοί αλλά και τα Όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που είναι αρμόδια, θα πρέπει να έχουν την επίβλεψη, ιδίως σε κρίσιμες στιγμές, έτσι ώστε να αποφύγουμε πυρκαγιές οι οποίες δημιουργούνται από τις παράνομες χωματερές.
Παράλληλα, τα χρήματα που αναλογούν από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού -στους Δήμους δηλαδή και στις Κοινότητες- για την λήψη μέτρων για αποφυγή πυρκαγιάς, θα έχουν δοθεί ένα μήνα νωρίτερα από ό,τι δίνονται συνήθως, δηλαδή, μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου, ενώ συνήθως αυτά δίνονταν τον Μάιο.
Έτσι, το τονίζω: Φέτος για πρώτη φορά, και ενόψει της κρισιμότητας της κατάστασης επειδή οι καιρικές συνθήκες είναι ιδιαιτέρως δυσμενείς, από τη μια πλευρά η Πολιτεία οργάνωσε την λήψη μέτρων, τον σχεδιασμό τους και την εκτέλεσή τους νωρίτερα από κάθε άλλη φορά. Και, εν πάση περιπτώσει, όλος ο σχεδιασμός της πολιτικής προστασίας και η λήψη των σχετικών μέτρων πήγαν ένα μήνα νωρίτερα. Δηλαδή μέσα στο Μάρτιο και όχι τον Απρίλιο, όπως γινόταν συνήθως. Από πλευράς, λοιπόν, Πολιτείας υπάρχει πλήρης ετοιμότητα, κάτι το οποίο δεν είχε γίνει ποτέ στο παρελθόν.
Ένα δεύτερο θέμα που ήθελα να επισημάνω από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, είναι τα μέτρα τα οποία αφορούν τη λειψυδρία ιδίως σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ή θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερα προβλήματα. Και οι οποίες, εκτός από τις συγκεκριμένες κοινωνικές ανάγκες, έχουν σχέση με τον τουρισμό. Και μιλώ ιδίως για το Βόρειο και Νότιο Αιγαίο.
Εδώ πολύ πριν καν από την Κυβερνητική Επιτροπή, εγκαίρως, σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το Υπουργείο Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης οργάνωσε το σχεδιασμό και τη λήψη των μέτρων εκείνων τα οποία αφορούν τη διασφάλιση των υδάτινων πόρων, ώστε να μην υπάρξει πρόβλημα και για τον πληθυσμό και για τον τουρισμό.
Έτσι και για το Βόρειο και Νότιο Αιγαίο, λαμβάνονται μέτρα τα οποία είναι σχετικά με την εξασφάλιση μονάδων αφαλάτωσης, με την προμήθεια υδροφόρων οχημάτων, με τη μίσθωση πλοίων για την μεταφορά ύδατος, όπου αυτό χρειάζεται. Όπως επίσης και για την εκτέλεση πρόσθετων έργων για δεξαμενές και για δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης.
Το συνολικό πρόσθετο ποσό για το Βόρειο και Νότιο Αιγαίο είναι 16.710.000 ? τα οποία θα εξασφαλισθούν μέσω της ΣΑΕ055. Και αυτό γίνεται εδώ και καιρό. Δηλαδή, αυτό που αποφασίστηκε εχθές από την Κυβερνητική Επιτροπή έχει σχεδιασθεί πολύ νωρίτερα, δεδομένου ότι τα συγκεκριμένα μέτρα κατά περιοχές του Βόρειου και Νότιου Αιγαίου έχουν προγραμματισθεί, όπως τόνισα προηγουμένως, από τις αρχές Φεβρουαρίου.
Και ένα τελευταίο, πάλι από πλευράς αρμοδιότητας του Υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης: Είναι το θέμα των αδειών των δημοσίων υπαλλήλων. Επειδή φέτος ο προγραμματισμός των αδειών γίνεται εντελώς διαφορετικά σε σχέση με άλλες χρονιές, θέλω να ευχαριστήσω την ΑΔΕΔΥ γιατί η λήψη των σχετικών μέτρων και η εγκύκλιος που στείλαμε έγινε σε συνεργασία με την ΑΔΕΔΥ μαζί της. Η ΑΔΕΔΥ αντιλαμβάνεται το πόσο κρίσιμα είναι τα πράγματα και το ότι θα πρέπει, και στο χώρο του δημόσιου τομέα, να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα.
Ο λόγος για τον οποίο βγήκε αυτή η εγκύκλιος είναι διότι δεν θα πρέπει οι δημόσιες υπηρεσίες να επιβαρύνουν το δίκτυο της Δ.Ε.Η. με μια ανισομερή κατανομή των αδειών μέσα στο καλοκαίρι. Δηλαδή να έχουμε περιπτώσεις όπου όλος ο δημοσιοϋπαλληλικός κόσμος σε στιγμές αιχμής είναι μέσα στις δημόσιες υπηρεσίες και άλλες περιόδους όπου υπάρχουν πολλοί λιγότεροι υπάλληλοι.
Έτσι λοιπόν, η εγκύκλιος αυτή είχε διπλό στόχο: Από τη μια πλευρά να διασφαλίσει πλήρως την ομαλή και συνεχή λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών. Και από την άλλη να μην υπάρχει αυτή η ανισομέρεια σε ό,τι αφορά την κατανομή του προσωπικού.
Γι? αυτό το λόγο κατά τη χρονική περίοδο από 1ης Ιουλίου μέχρι 15 Σεπτεμβρίου, που είναι η περίοδος των θερινών αδειών, ζητήσαμε να προγραμματισθούν έτσι οι άδειες ώστε ανά εβδομάδα -το επαναλαμβάνω ανά εβδομάδα- σε κάθε δημόσια υπηρεσία να υπηρετεί κατά κανόνα αριθμός υπαλλήλων που αντιστοιχεί στα 2/3. Και το 1/3 να παίρνει την άδειά του.
Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχει ισόρροπη κατανομή του προσωπικού όλο το καλοκαίρι. Έτσι και οι πολίτες δεν θα ταλαιπωρούνται, γιατί οι υπηρεσίες θα λειτουργούν κανονικά, αλλά και δεν θα δημιουργούνται σημαντικά προβλήματα σε ό,τι αφορά την κατανάλωση περιττής ενέργειας από τις δημόσιες υπηρεσίες.
Αυτό πρέπει να το δει κανείς σε συνδυασμό με τις παραγράφους εκείνες της εγκυκλίου που δίνουν τις εντολές ώστε κάθε αρμόδιος στις υπηρεσίες αυτές από τη μια πλευρά να εξασφαλίσει τη συντήρηση των κλιματιστικών μηχανημάτων για να λειτουργούν χωρίς κατανάλωση ενέργειας παραπάνω από ό,τι χρειάζεται. Και, βεβαίως, να μην παραμένουν τα κλιματιστικά μηχανήματα ανοιχτά περισσότερο από ό,τι χρειάζεται. Δηλαδή συνδυάζουμε και την παρουσία του απαραίτητου προσωπικού και τη λήψη μέτρων ώστε όσο το δυνατόν η κατανάλωση ενέργειας για κλιματιστικά μηχανήματα το καλοκαίρι να είναι λιγότερη.
Στην πορεία, και ανάλογα με τις ανάγκες που εμφανίζονται, εάν χρειασθεί θα λάβουμε περισσότερα μέτρα. Επαναλαμβάνω, όμως, ότι και από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης αυτά τα μέτρα, τα οποία εξαγγείλαμε, είναι από καιρό προγραμματισμένα. Και σε κάθε περίπτωση θα παρακολουθούμε εκ του σύνεγγυς την εκτέλεσή τους και από τις κεντρικές και από τις περιφερειακές υπηρεσίες καθώς και από τις υπηρεσίες των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Λίγα περισσότερα θα σας πει ο κύριος Φούρλας.
Π. ΦΟΥΡΛΑΣ:
Θέλετε να μου κάνετε ερωτήσεις συγκεκριμένες; Τα ανέφερε ήδη ο Υπουργός όλα. Θα μπορούσα εγώ συμπληρωματικά να πω τούτο: Όπως είπε ο κύριος Υπουργός, ο σχεδιασμός και η έναρξη της αντιπυρικής περιόδου γίνεται 1η Μάη. Έτσι το θέλουν τα θεσμικά κείμενα, έτσι το θέλει ο σχεδιασμός, έτσι το θέλει η απόφαση της Κυβερνητικής Επιτροπής και ο Πρωθυπουργός.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιες εργασίες θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί την 1η Μάη. Γιατί; Ο μηχανισμός θα είναι σε ανάπτυξη αλλά αν βρέχει όλο τον Απρίλη θα βάλουμε τους Δημάρχους να κόψουν τα χόρτα τότε; Και αν βρέχει και τον Μάη; Στο πρώτο δεκαήμερο Μαΐου τι θα γίνει; Θα δώσουμε τα χρήματα και μετά θα ξανακόβουμε χόρτα τον Ιούνιο;
Αντιλαμβάνεσθε λοιπόν ότι κοντά στο νου και η γνώση. Οι τοπικοί άρχοντες και οι φορείς ξέρουν τι να κάνουν. Και κάτι ακόμα: Αν βρέχει τον Απρίλη και κατεβάζουν τα ρέματα νερά, το ορεινό οδικό δασικό δίκτυο, το οποίο είναι χωμάτινο καταστρέφεται. Επομένως, θα βάλουμε τα μηχανήματα τον Απρίλη να το επισκευάσουμε, και να το ετοιμάσουμε και τον Μάη θα είναι πάλι κατεστραμμένο και δεν θα μπορούν να περάσουν τα πυροσβεστικά αυτοκίνητα;
Άρα λοιπόν επαναλαμβάνω, ο σχεδιασμός βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη και κάποιες εργασίες ενδέχεται να χρειασθεί να γίνουν και μετά την 1η Μάη.
Τώρα, για την ετοιμότητα του μηχανισμού -το ανέφερε και ο κύριος Υπουργός- θα το επαναλάβω και εγώ γιατί εγώ θα επιμείνω περισσότερο στο πρακτικό μέρος. Να είστε σίγουροι ότι θα είναι πανέτοιμος ο μηχανισμός μας, ο κρατικός μηχανισμός από πλευράς μέσων και εμπειρίας, και όταν λέω μέσων εννοώ αυτοκίνητα, αεροπλάνα, ελικόπτερα. Οι αποφάσεις που πάρθηκαν, δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τα προηγούμενα χρόνια. Θα έλεγα ότι φέτος ο μηχανισμός μας είναι πληρέστερος, και δεν αναφέρομαι μόνο στο Πυροσβεστικό Σώμα που αν θέλετε είναι ο κατ΄ εξοχήν υπεύθυνος φορέας για την δασοπυρόσβεση. Υπάρχει εμπειρότατο προσωπικό και επίσης οι χειριστές των αεροσκαφών και των ελικοπτέρων είναι εμπειρότατοι. Για τους πυροσβέστες δεν το συζητώ, έδωσαν εξετάσεις και έχουν πάρει άριστα τα παρελθόντα 5-6 χρόνια.
Κατά συνέπεια, μπαίνουμε σε μια ίσως δύσκολη περίοδο, ένα δύσκολο καλοκαίρι. Γιατί η εμπειρία και τα στατιστικά στοιχεία εκεί μας οδηγούν. Μας λένε δηλαδή ότι όταν το χειμώνα δεν έχουμε σοβαρές χιονοπτώσεις και βροχοπτώσεις αλλά και η άνοιξη δεν έχει βροχοπτώσεις, τότε πράγματι το καλοκαίρι είναι επικίνδυνο από πλευράς πυρκαγιών.
Προσωπική μου εκτίμηση είναι όμως και από την εγκύκλιο που βγάλαμε και από τις συζητήσεις που έχουμε κάνει με τους αρμόδιους φορείς αλλά και από τις δυο συνεδριάσεις που θα κάνει το Κεντρικό Συντονιστικό Πολιτικό Όργανο -μια στο τέλος του Απρίλη και άλλη μία μέσα στο Μάη για να μας πουν πόσο έτοιμοι είναι- ότι θα έχουμε έναν μηχανισμό αξιόπιστο. Και θα αντιμετωπίσουμε την κατάσταση όσο δύσκολη και αν είναι.
Εμείς σχεδιάζουμε και προετοιμαζόμαστε για τα δύσκολα. Αν έρθουν εύκολα καλώς να έρθουν.
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ:
Κύριε Γενικέ, έχετε κάνει μία μελέτη για τις περιοχές αυξημένης επικινδυνότητας. Έχετε να μας πείτε κάτι γι? αυτό;
Π. ΦΟΥΡΛΑΣ:
Ναι, με τον κύριο Υπουργό από το χειμώνα ακόμα, δηλαδή από τον Ιανουάριο θα έλεγα, προβληματιζόμαστε για το καλοκαίρι, παράλληλα με τα χιόνια. Και είχαμε πει να γίνει σύγκριση με κάποια στοιχεία του παρελθόντος. Κάναμε λοιπόν μια μελέτη και είδαμε ότι πράγματι σε πολλές περιοχές όπου βέβαια υπάρχουν μηχανήματα που μπορούν να μετρούν την βροχόπτωση -τα πήραμε αυτά τα στοιχεία από την Ε.Μ.Υ- σε κάποιους νομούς που κάποιες χρονιές δεν είχαμε πολλές χιονοπτώσεις και είχαμε λίγες βροχοπτώσεις, οι πυρκαγιές το καλοκαίρι παρουσίαζαν μία έξαρση. Αυτά τα στοιχεία δεν τα δίνουμε διότι περιβάλλονται με το κύρος της αυθεντικότητας επιστημονικά αλλά δεν είναι τα μόνα στοιχεία που προσδιορίζουν και τις καταστροφές. Αυτή είναι μία παράμετρος.
Από εκεί και πέρα το πόσο ικανός είναι ο μηχανισμός, μπορεί να εκδηλωθούν πυρκαγιές και να κατασταλούν επειδή υπάρχει ο μηχανισμός και αντιδρά άμεσα. Άλλη επικινδυνότητα έχει στην Φλώρινα, άλλη στην Ρόδο. Άλλη υπάρχει στην Βόρεια Εύβοια και άλλη στον Έβρο.
Σε κάθε περίπτωση έχουμε τέτοια στοιχεία τα οποία και μας βοηθούν. Και θα δούμε πώς θα αναπτύξουμε τον μηχανισμό μας. Δηλαδή εκεί που βλέπουμε ότι, οι περιοχές που φαίνονται ότι τα παρελθόντα έτη είχαμε μεγάλες καταστροφές θα επισημάνουμε αυτή την αναγκαιότητα και την αδυναμία σε όλους τους φορείς και εκείνοι θα λάβουν τα μέτρα τους.
ΠΡ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ:
Θα ήθελα να τονίσω το εξής, αν και αυτό είναι περισσότερο αρμοδιότητα του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης. Ποια είναι η ιδιαιτερότητα του φετινού καλοκαιριού, σε σχέση με άλλα, αν επαληθευθούν τα μετεωρολογικά δεδομένα και φτάσουμε σε ένα καλοκαίρι όπου και η άνοιξη δεν έχει δώσει σημαντικές βροχές;
Δεν υπήρξαν επίσης πολλά χιόνια. Ή δεν υπήρξαν καθόλου χιόνια, ιδίως σε ορεινούς όγκους που είναι δασικοί. Αυτό τι συνέπεια έχει; Όταν έχουμε σημαντικά χιόνια ή βροχές, στα δάση που δημιουργούνται πάνω από τα 800 μέτρα δεν υπάρχουν ιδιαίτερα προβλήματα σε ό,τι αφορά την πυρκαγιά. Αντιθέτως υπάρχουν πιο κάτω γιατί η βλάστηση είναι μεγάλη. Και, επομένως, η προσοχή είναι περισσότερη στην κάθε περιοχή, όπου λόγω της βλάστησης μπορεί να ξεσπάσει πυρκαγιά. Φέτος όμως, εξαιτίας της έλλειψης των βροχών και των χιονοπτώσεων, μπορεί να παρατηρηθεί το φαινόμενο να μην έχουμε σημαντικές φωτιές ή εστίες φωτιάς χαμηλότερα, αλλά να έχουμε φωτιές εξαιτίας της ξηρασίας από τα 800 μέτρα και πάνω όπου έχουμε πυκνά δάση.
Εκεί η αντιμετώπιση της πυρκαγιάς είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι όταν είναι σε χώρους όπου αμέσως μπορούν να παρέμβουν πεζοπόρα τμήματα.
Εκεί από πλευράς πολιτικής προστασίας, σε ό,τι αφορά την δική μας αρμοδιότητα που είναι, τονίζω, συμπληρωματική, δώσαμε μεγαλύτερη έμφαση. Βεβαίως, την κύρια ευθύνη για τα θέματα αυτά την έχει το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης και το Πυροσβεστικό Σώμα το οποίο έχει πλήρως ετοιμαστεί γι? αυτή την κατάσταση και από πλευράς εναέριων μέσων. Αυτά θα σας τα πει και ο κύριος Πολύδωρας. Αλλά συμπληρωματικά σε αυτό που είπε ο κύριος Φούρλας, εμείς, ως Πολιτική Προστασία, επισημάναμε και επισημαίνουμε αυτό το γεγονός για τον σχεδιασμό ο οποίος μας αναλογεί.
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ:
Ήθελα να ρωτήσω, αν έχετε ήδη κάποιες πρώτες επαφές με τον χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Βλέπετε αντίστοιχη κατανόηση της ιδιαιτερότητας, δηλαδή υπάρχει μία κινητοποίηση και από την πλευρά τους;
Π. ΦΟΥΡΛΑΣ:
Εγώ τα τελευταία χρόνια, που ήμουν και Αρχηγός στο Πυροσβεστικό Σώμα, είχα μία συνεργασία άψογη με την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Με ό,τι προβλήματα μπορεί να αναφύονταν.
Ωστόσο, θέλω να σας πω τούτο: Κάθε χρόνο, και αυτό είναι ευχάριστο, η Τοπική Αυτοδιοίκηση ευαισθητοποιείται και κινητοποιείται καλύτερα. Για αυτό έχουμε και καλύτερα αποτελέσματα. Ξέρετε, η συνεργασία όλων των φορέων μαζί δίνει τα καλά αποτελέσματα.
Σαφώς το Πυροσβεστικό Σώμα, όπως προείπαμε, έχει την ευθύνη της δασοπυρόσβεσης, αλλά όλοι οι άλλοι βοηθούν επικουρικά. Και όσο πιο πολύ ανησυχούν και ευαισθητοποιούνται οι τοπικές κοινωνίες, τόσο καλύτερα αποτελέσματα έχουμε.
Ξέρετε, υπάρχουν Δήμοι που είναι οργανωμένοι άριστα, έχουν μηχανισμούς φοβερούς και σχεδιασμούς επίσης. Όλα τούτα μαζί φέρουν τα καλά αποτελέσματα.
Εχθρός του καλού είναι το καλύτερο. Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης σε όλους μας. Ωστόσο είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η Τοπική Αυτοδιοίκηση Α? και Β? βαθμός είναι οργανωμένη, έχει ευαισθητοποιηθεί μαζί με τους εθελοντές. Όλα αυτά ενεργοποιούνται και αναλαμβάνουν δράσεις μέσα από το Συντονιστικό Νομαρχιακό Όργανο που κατά την εγκύκλιο συνέρχεται τακτά και έκτακτα και εκεί ο καθένας αναλαμβάνει τις δράσεις του.
Ένας συντονισμός, λοιπόν, όλων αυτών των φορέων φέρνει τα καλά αυτά αποτελέσματα. Και θα το επαναλάβω: Τα καλά αποτελέσματα της τελευταίας 5ετίας – 6ετίας δεν είναι μόνο από το Πυροσβεστικό Σώμα. Είναι από όλους τους φορείς.
ΠΡ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ:
Να συμπληρώσω σε αυτό που είπε ο κύριος Φούρλας το εξής: Όσο περνάει ο καιρός, και εξαιτίας της ενίσχυσης του θεσμικού πλαισίου και των οικονομικών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ολοένα και περισσότερο η Τοπική Αυτοδιοίκηση ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις της.
Διότι, για να μην ρίχνουμε πάντα τις ευθύνες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, όταν τα προηγούμενα χρόνια τους ζητούσαμε να ασκήσουν αρμοδιότητες, αλλά στερούνταν πόρους, ήταν σαν να πετάγαμε απλώς την ευθύνη από την Πολιτεία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Τώρα η Τοπική Αυτοδιοίκηση και το θεσμικό πλαίσιο έχει και, τουλάχιστον, τους πόρους που της αναλογούν τους παίρνει.
Σας είπα προηγουμένως ότι για πρώτη φορά φέτος θα έχουν κατανεμηθεί ανά Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α? βαθμού οι πόροι που τους αναλογούν -μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Απριλίου- για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες της πυρόσβεσης.
Έτσι τα χρήματα που παίρνουν για να κόψουν π.χ. τα χόρτα στους δρόμους, να κάνουν δουλειές οι οποίες αφορούν την αποφυγή της έκρηξης πυρκαγιάς, θα τους δοθούν πολύ έγκαιρα.
Δεν αρκεί όμως μόνον αυτό. Οι αρμόδιοι Περιφερειάρχες και το Συντονιστικό Νομαρχιακό Όργανο θα είναι εκεί, συνεχώς, για να βλέπουν αν οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν εκτελέσει, με βάση τα χρήματα τα οποία παίρνουν, τις εργασίες τους.
Αν χρειασθούν σε κάποιες περιπτώσεις Δήμων –ορεινών, παραδείγματος χάριν, εκεί που μπορεί να αντιμετωπίσουν, λόγω αυτού που είπα προηγουμένως, περισσότερες ανάγκες- περισσότερα χρήματα θα τα δώσουμε τα χρήματα αυτά επιβλέποντας και το τι γίνεται.
Επίσης, θέλω να ευχαριστήσω τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης γιατί σε αυτή την πολύ μεγάλη και οργανωμένη προσπάθεια μείωσης και τελικής εξάλειψης των χώρων παράνομης εναπόθεσης απορριμμάτων, έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Όταν αυτή η Κυβέρνηση, μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια, κατάφερε να κλείσει 2.000 παράνομες χωματερές -και θα τις κλείσει όλες μέχρι το τέλος του 2007- αυτό δεν έγινε μόνο και μόνο γιατί το θελήσαμε και προσπαθήσαμε. Υπήρχε και η συνεργασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που ήταν σημαντική.
Και δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση ώστε να έχουν τα μέσα οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης -αλλά να επιβλέπουμε και εμείς- ώστε να φυλάσσονται όσοι απέμειναν. Και ιδίως εκείνοι που είναι κοντά σε δάση και δασικές εκτάσεις. Ακριβώς για να μην αποτελέσουν κίνδυνο για το καλοκαίρι.
Τέλος, όλο αυτό το πρόγραμμα το οποίο κάναμε, το οποίο ήδη εκτελείται, για τα πρόσθετα έργα στο Βόρειο και Νότιο Αιγαίο, έγινε σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Το λέω σε εκείνους οι οποίοι μετά την Κυβερνητική Επιτροπή χθες σκέφτηκαν να πουν ότι «υπάρχει πρόβλημα και ότι έπρεπε να το δούμε νωρίτερα»! Επειδή δεν ξέρουν την κατάσταση -ούτε και φαίνεται μπόρεσαν ποτέ να καταλάβουν, ούτε στο παρελθόν, ούτε και τώρα- τι σημαίνει οργάνωση της Πολιτείας, τους λέμε ότι αυτά τα μέτρα που εξαγγείλαμε χθες για την Τοπική Αυτοδιοίκηση Α? και Β? βαθμού στο Βόρειο και Νότιο Αιγαίο έχουν προγραμματισθεί ήδη από το τέλος Ιανουαρίου και τα μέσα Φεβρουαρίου, σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Όλα αυτά έγιναν σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει αγαστή συνεργασία τα τελευταία χρόνια και η οποία θα συνεχιστεί ακόμα περισσότερο ιδίως όσο τις σχετικές ευθύνες θα τις παίρνουν περισσότερο, αφού τους δίνουμε τους σχετικούς πόρους. Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρέπει να βρουν με μεγαλύτερη αυτοτέλεια γιατί ξέρουν καλύτερα από το κέντρο ποιες είναι οι ανάγκες της περιοχής τους.
Απλά τους είχαν εγκαταλείψει κάποιοι στην τύχη τους τα προηγούμενα χρόνια. Τώρα τους ενισχύουμε ώστε, όταν θα είναι έτοιμοι -και χωρίς να τους πετάμε την ευθύνη- να πάρουν την πρωτοβουλία στο ακέραιο πάνω τους. Όχι γιατί θέλουμε να μεταθέσουμε το πρόβλημα, αλλά γιατί ξέρουν καλύτερα τα προβλήματα και μπορούν να τα λύσουν και καλύτερα και ταχύτερα.
Ευχαριστούμε πάρα πολύ.
Π. ΦΟΥΡΛΑΣ:
Μέσα στην εγκύκλιο σε μία σελίδα περιλαμβάνεται ένα κεφάλαιο που λέει ότι είμαστε σε άμεση επικοινωνία με το ευρωπαϊκό κέντρο για τις δασοπυρκαγιές. Και αν οποιοσδήποτε φορέας ή το Πυροσβεστικό Σώμα ή οποιοσδήποτε άλλος φορέας χρειασθεί βοήθεια μπορούμε να την έχουμε άμεσα.
Όπως πέρσι, και πρόπερσι που μας ζήτησαν οι Γάλλοι, και οι Πορτογάλοι να τους στείλουμε αεροπλάνα και τους στείλαμε. Έτσι αν ζητήσουν οι φορείς, μπορούμε να έχουμε βοήθεια και από εκεί αν χρειασθεί.
ΠΡ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ:
Ευχαριστούμε πάρα πολύ.

ΑΠΟ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Παραβίαση κανόνων οικοδομικής – Σεισμός – Κατάρρευση οικοδομής – Δια παραλείψεως τελούμενο έγκλημα – Ανθρωποκτονία – Σωματική βλάβη – Αδικοπραξία – Χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης – Παραγραφή – Αδικοπραξία κολάσιμη πράξη – Μακρότερη παραγραφή -.

“…Το κτίριο διέθετε εκ κατασκευής ημιόροφο που κάλυπτε το ήμισυ περίπου του εμβαδού της εκ τ.μ. 845 κατόψεως του ισογείου και χρησιμοποιείτο για χρήση γραφείων της εταιρείας. Το έτος 1986 η εταιρία προέβη σε αυθαίρετη και χωρίς μελέτη επέκταση του ημιορόφου κατά 50 τ.μ. δια σιδηροκατασκευής προκειμένου να στεγάσει δύο γραφεία. Το έτος 1989 επεξέτεινε την σιδηροκατασκευή και στο υπόλοιπο εκ 372 τ.μ. εμβαδόν του ημιορόφου προκειμένου να καλύψει την κάτω απ’ αυτόν αποθήκη. Στη συνέχεια και επειδή η σιδηροκατασκευή ήταν πρόχειρα κατασκευασμένη για να φέρει μόνο τα βάρη από την χρήση των δύο παραπάνω γραφείων, εντός του έτους 1992 η εταιρία απεφάσισε την πλήρη ανακατασκευή της σιδηροκατασκευής και την εξ υπαρχής διαρρύθμιση των χώρων του ημιορόφου, προκειμένου να εκμισθώσει αυτόν στην ιδρυθείσα το έτος 1992 από τους μετόχους της Χ.Λ. και Γ.Τ. (δεύτερο εναγόμενο) και την Γερμανική εταιρεία Freudelber εταιρία με την επωνυμία “ΕΣΤΙΑ Α.Ε.” για τη στέγαση των γραφείων της, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί στην ουσία ένα νέος όροφος και να επιβαρυνθεί σημαντικά η στατικότητα του κτιρίου. Η ενίσχυση της σιδηροκατασκευής έγινε με διάταξη σιδερένιων δοκών και υποστυλωμάτων και με τη χρησιμοποίηση βιομηχανικών “γιώτα” τα οποία στηρίχθηκαν στα υποστυλώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα του ισογείου, στα οποία (υποστυλώματα) πέραν κάθε τεχνικής και λογικής διανοίχθησαν τέσσερις διαμπερείς τρύπες και τοποθετήθηκαν τεράστιες βίδες μήκους 30 χιλ. και μήκους 15-20 εκ. πέραν του μήκους των υποστυλωμάτων, επέμβαση ιδιαίτερα βλαπτική για τη στατικότητα του κτιρίου. Η εκτέλεση του έργου αυτού ανατέθηκε στο γραφείο του αρχιτέκτονα μηχανικού Α.Δ., εβδόμου εναγόμενου, ο οποίος ανέθεσε την σύνταξη της στατικής μελέτης στον πολιτικό μηχανικό Α.Β. και επέβλεψε την εκτέλεση αυτής μαζί με τον συνεργάτη του γραφείου του, πολιτικό μηχανικό Ε.Κ.. Η στατική αυτή μελέτη περιορίστηκε στην στατικότητα μόνο της σιδηροκατασκευής χωρίς να λάβει υπόψη την στατική επίδραση της τελευταίας στον φέροντα οργανισμό του κτιρίου, όπως έπρεπε να γίνει από τον πολιτικό μηχανικό Α.Β. κατά τους κανόνες της επιστήμης του και όπως ο έβδομος εναγόμενος Α.Δ. ανέφερε στο από 2-12-1991 έγγραφό του – προσφορά προς την εταιρία “RICOMEX“. Αμέσως μετά τον σεισμό το Υπουργείο ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ συγκρότησε Επιτροπή για τη διερεύνηση των αιτίων κατάρρευσης των κτιρίων, αποτελούμενη από έγκριτους επιστήμονες. Η Επιτροπή αυτή διερεύνησε επισταμένως το κτίριο της “RICOMEX“, ήλεγξε αν αυτό κατασκευάσθηκε σύμφωνα με τις οικοδομικές άδειες και τις ισχύουσες κατά τον χρόνο της κατασκευής του διατάξεις του ΒΔ 10-12/31-12-1945 “Περί Κανονισμού Φορτίσεως Δομικών Έργων” (ΦΕΚ 325 τ. Α’), του Β.Δ. 18-12/26-7-1954 “Περί Κανονισμού δια την μελέτην και εκτέλεσιν οικοδομικών έργων εξ ωπλισμένου σκυροδέματος” (ΦΕΚ 160 τ. Α’) και του Β.Δ. 19-2/26-2-1959 “Περί αντισεισμικού κανονισμού οικοδομικών έργων” (ΦΕΚ 36 τ. Α’) και αποφάνθηκε για τα αίτια της κατάρρευσής του. Στην από Μαρτίου 2001 τελική και εμπεριστατωμένη πορισματική της έκθεση, ομοίου περιεχομένου με την από Δεκεμβρίου 2000 προκαταρτική της έκθεση, η Επιτροπή αναφέρει και περιγράφει κατάφωρες παραβάσεις των παραπάνω νομοθετικών διατάξεων που αφορούν κυρίως το ωφέλιμο φορτίο του κτιρίου που λήφθηκε υπόψη (Κανονισμός Φορτίσεως Δομικών Έργων), μη τήρηση των διατάξεων του κανονισμού Οικοδομικών Έργων από Ω.Σ. περί μυκητοειδών πλακών χωρίς δοκούς, περί επιλύσεως πλαισίων και συντάξεως αναπτυγμάτων και λεπτομερειών οπλισμών, περί ελαχίστων ποσοστών διαμήκους οπλισμού των υποστυλωμάτων, περί συνδετηρίων κόμβων και υποστυλωμάτων (περιμετρικοί και εσωτερικοί συνδετήρες, ελάχιστες διάμετροι/μέγιστες αποστάσεις, άγκιστρα) και μη τήρηση των διατάξεων του Κανονισμού Οικοδομικών Έργων περί κανονικού αντισεισμικού υπολογισμού των γωνιακών υποστυλωμάτων και περί ελαχίστων απαιτήσεων για τα γωνιακά υποστυλώματα. Ειδικότερα η Επιτροπή διαπίστωσε τις εξής δυσμενείς για την στατικότητα, ασφάλεια και συμπεριφορά υπό σεισμό του κτιρίου:

1) Ενώ σύμφωνα με τις άδειες (και μελέτες) το κτίριο έπρεπε να είχε 4 στοίχους υποστυλωμάτων (σε αποστάσεις περίπου 6,75 – 9,30 – 6,75 = 22,80 μ. κατά πλάτος) σε διάταξη 8 σειρών (σε αποστάσεις περίπου 7 Χ 5,30 =37,10 μ. κατά μήκους), δηλ. συνολικώς 32 υποστυλώματα, κατά την αυτοψία βρέθηκε να έχει κατασκευασθεί με 4 στοίχους υποστυλωμάτων (σε αποστάσεις περίπου 3 Χ 7,60 = 22,80 κατά πλάτος) σε διάταξη 6 σειρών (σε αποστάσεις περίπου 5 Χ 7,50 =37 μ. κατά μήκος), δηλαδή συνολικώς με 24 υποστυλώματα.

2) Ενώ κατά τις άδειες (και μελέτες) οι πλάκες του κτιρίου έπρεπε να ήταν δοκιδωτές (ZOELLNER) μίας κατευθύνσεως κατά πλάτος, πάχους 25 ή 30 εκ. με ικανές δοκούς κατά μήκους, διατομής 35/65 εκ ή 30/50 εκ. αυτές κατασκευάσθηκαν συμπαγείς, πάχους 25-35 εκ., χωρίς εσωτερικούς δοκούς και περιμετρικούς μόνο πέριξ των ανοιγμάτων (κλίμακας και ανελκυστήρων ), δηλαδή η πλάκα εδράζονταν κατ’ ευθείαν στα υποστυλώματα και μάλιστα χωρίς την επιβαλλόμενη από τη διάταξη του άρθρου 59 παρ.2 του Β.Δ. 18.2/26.7.54 διαπλάτυνση στις κεφαλές τους. Πρόκειται για τη λεγόμενη μέθοδο της μυκητοειδούς πλάκας, η οποία δεν συνηθίζεται στις κατασκευές και ουσιαστικώς απαγορευόταν από τον ισχύοντα τότε Κανονισμό, αφού η εφαρμογή της προϋπέθετε πλήθος ειδικών ελέγχων, περιλαμβανομένου και του δυσμενούς ελέγχου διατρήσεως των πλακών, η οποία (διάτρηση πλακών) δυστυχώς επισυνέβη στο κτίριο κατά τον σεισμό, έλεγχοι οι οποίοι ουδόλως έγιναν στην προκειμένη περίπτωση, όπως επισημαίνεται στην σελ. 40 της πορισματικής έκθεσης. Δηλαδή το κτίριο δεν κατασκευάσθηκε σύμφωνα με τις εγκεκριμένες από την Πολεοδομία μελέτες. Η κατασκευή με λιγότερα υποστυλώματα έστω και με μεγαλύτερες διατομές, σε μεγαλύτερες αποστάσεις μεταξύ τους και με την παραπάνω μέθοδο ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντική για την στατικότητα και ασφάλεια του κτιρίου. Περαιτέρω η Επιτροπή διαπίστωσε ότι πολλά από τα υποστυλώματα ήταν σχεδόν άοπλα, ενώ άλλα υποοπλισμένα με ιδιαίτερη δυσμενή και ψαθυρά συμπεριφορά ακόμη και έναντι κατακόρυφων φορτίων. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Επιτροπή, το κτίριο δεν ήταν σε θέση να αναλάβει σεισμικό φορτίο, έστω και το προβλεπόμενο από τους τότε κανονισμούς (βλ. σελ. 68 του πορίσματος). Ο ισχυρισμός των εναγομένων ότι η γενόμενη κατασκευή με 24 υποστυλώματα και με την μέθοδο της μυκητοειδούς πλάκας χωρίς δοκούς και χωρίς διαπλατύνσεις στις κεφαλές των στύλων είναι σύμφωνη με νέα μελέτη που συνετάγη εκκρεμούσης της εκδόσεως της άδειας και υποβλήθηκε και εγκρίθηκε από όλες τις αρμόδιες αρχές, εξασφάλιζε δε την στατικότητα και ασφάλεια του κτιρίου, είναι εντελώς αναπόδεικτος, καθόσον τέτοια εγκεκριμένη μελέτη δεν ανευρέθη στην Πολεοδομία ούτε προσκομίζεται από τους εναγομένους. Το ανευρεθέν από την επιτροπή στον φάκελο της δεύτερης άδειας σχέδιο ξυλοτύπου που αφορούσε την πρώτη άδεια και δεν συμφωνεί με το εγκριθέν από την Πολεοδομία σχέδιο ξυλότυπου της ίδιας άδειας, δεν είναι εγκεκριμένο από την Πολεοδομία και προφανώς καταρτίσθηκε εκ των υστέρων προκειμένου να φαίνεται ότι ανταποκρίνεται στην πραγματική κατάσταση.

3) Ενώ κατά την άδεια και τις μελέτες το κτίριο είχε δύο πλήρη υπόγεια με πλήρη περιμετρικά τοιχεία πάχους 25 εκ. εφόλου του μήκους της περιμέτρου, τα υπόγεια αυτά βρέθηκαν ανοικτά (χωρίς τοιχεία) κατά 50% του μήκους της περιμέτρου. Επί πλέον διαπιστώθηκε, ότι όπου υπήρχαν τοιχεία, αυτά ήσαν και ασύνδετα με τον σκελετό και χωρίς καμία θεμελίωση, δηλαδή εδράζονταν χωρίς κανενός είδους πέδιλο κατευθείαν πάνω στο δάπεδο του δεύτερου υπογείου. Επίσης αντί ημιωρόφου στο ισόγειο κατά 50% του εμβαδού της κατόψεως, καλύφθηκε παράνομα, όπως προαναφέρθηκε, το 100% του εμβαδού, ενώ αντί β’ ορόφου σε εσοχή κατά 3,5/4,0 μ. καλύφθηκε παράνομα το 100% της κατόψεως.

4) Τοιχώματα ακαμψίας και αντοχής έναντι κυρίως σεισμού δεν προβλέπονταν υποχρεωτικώς από τις κείμενες διατάξεις, ούτε υπήρχε σχετική πρόβλεψη στις μελέτες. Παρά ταύτα βρέθηκαν αρκετά τέτοια τοιχώματα γύρω από τους δύο ανελκυστήρες και την κλίμακα, τα οποία όμως είχαν ελλιπή και πλημμελή όπλιση και σύνδεση με τις πλάκες. Επίσης, κατασκευάσθηκε “φυτευτό” τοίχωμα πάνω από το στέγαστρο και την είσοδο του κτιρίου, στην Β γωνία του. Όλα αυτά τα τοιχώματα ήταν κακώς και έκκεντρα διατεταγμένα στην κάτοψη του κτιρίου, με προβληματική συμπεριφορά και επιβαρυντικά έναντι σεισμού.

5) Κατά την αρχιτεκτονική μελέτη, που όμως δεν λήφθηκε υπόψη στην στατική μελέτη, η περίμετρος και οι όψεις του κτιρίου διαμορφώνονταν με βαριά στοιχεία από έγχυτο ελαφρά οπλισμένο σκυρόδεμα σε δεύτερη όμως φάση, που εξασφαλίζει πλημμελή έως μηδενική μονολιθικότητα. Στην πράξη η λύση αυτή είχε υιοθετηθεί και εφαρμοσθεί ακόμη και για τα τοιχεία των δύο υπογείων, όπου αυτά κατασκευάσθηκαν. Έτσι, εκτός από τη μη μονολιθική συμπεριφορά και όσον αφορά τα τοιχεία των υπογείων και όσον αφορά τις υψίκορμες ανεστραμένες δοκούς- στηθαία στην περίμετρο των ορόφων, δημιουργήθηκαν σχεδόν σε όλη την περίμετρο ολόκληρου του κτιρίου καθ’ υψος και “κοντά” υποστυλώματα, με μικρό λόγο διατμήσεως και ιδιαίτερα ψαθυρή συμπεριφορά έναντι σεισμού.

6) Κατά τις μελέτες στους δύο πάνω ορόφους προβλέπετο ωφέλιμο φορτίο της τάξεως των 350 Kmg/m2. Στην πράξη υπήρχαν αποθήκες και λειτουργούσαν στους παραπάνω ορόφους βαριά μηχανήματα μέχρι το έτος 1998 για τα οποία έπρεπε να είχε προβλεφθεί ωφέλιμο φορτίο της τάξεως των 500 Kgm/m2, με αποτέλεσμα να καταπονείται το κτίριο. Το κτίριο είχε συνολικό φορτίο τουλάχιστον 1,20 φορές μεγαλύτερο από το προβλεπόμενο στις άδειες και μελέτες, ενώ γενικώς τα συνολικά ίδια βάρη ήταν περίπου διπλάσια από τα ωφέλιμα φορτία (βλ. σελ.39 της έκθεσης της Επιτροπής) και

7) Ενώ στις μελέτες είχε γίνει κατά τον τότε ισχύοντα Αντισεισμικό Κανονισμό ο ειδικός έλεγχος των περιμετρικών στοιχείων υποστυλωμάτων, δεν έγινε ούτε ο ειδικός έλεγχος των γωνιακών υποστυλωμάτων ούτε και ο κανονικός έλεγχος του συνόλου του κτιρίου και των υποστυλωμάτων. Αν είχε γίνει οποιοσδήποτε στοιχειώδης έστω αντισεισμικός υπολογισμός, παρά το γεγονός ότι δεν επιτρεπόταν ουσιαστικώς η δόμηση με το σύστημα των μυκητοειδών πλακών, θα προέκυπταν σημαντικά ποσοστά οπλισμών υποστυλωμάτων, πολλαπλάσια αυτών με βάση τις άδειες ή την πραγματική κατάσταση, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται στο κεφάλαιο “ΕΛΕΧΓΟΙ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ” σελ. 41 της πορισματικής έκθεσης. Προκύπτει δηλαδή ελλιπής οπλισμός των υποστυλωμάτων του κτιρίου, περιμετρικών και εσωτερικών. Περαιτέρω προκύπτει ότι στα γραφεία του ημιωρόφου του κτιρίου, τα οποία όπως προαναφέρθηκε χρησιμοποιούσαν τόσο η ΡΙΚΟΜΕΞ όσο και η μισθώτρια εταιρία ΕΣΤΙΑ, εκδηλώθηκε μεγάλη πυρκαϊά τις απογευματινές ώρες της 6-10-1993, η οποία διήρκεσε όλη τη νύκτα μέχρι να κατασβεσθεί από την Πυροσβεστική και είχε ως αποτέλεσμα να καταστραφεί ολόκληρος ο εξοπλισμός του ημιορόφου (μοκέτες, γραφεία, τηλέφωνα, ψευδοροφή κλπ.), να αναπτυχθούν πολύ υψηλές θερμοκρασίες και να σπάσουν τα τζάμια των παραθύρων. Στην από 6-10-93 αναφορά του ανθυποπυραγού Μ.Π. δεν γίνεται αναφορά σε ζημιές στον φέροντα οργανισμό του κτιρίου, ούτε η Επιτροπή μπόρεσε να εντοπίσει στα χαλάσματα αξιόπιστα στοιχεία για τις συνέπειες την εν λόγω πυρκαϊάς. Η εταιρεία ΡΙΚΟΜΕΞ είχε ασφαλίσει το εργοστάσιο της έναντι πυρκαϊάς και υπέβαλε στις ασφαλιστικές εταιρίες δικαιολογητικά για καταβολή αποζημίωσης. Η εκτίμηση των ζημιών ανατέθηκε στην εταιρεία εμπειρογνωμόνων Π.** και ΣΙΑ Ο.Ε., η οποία στην 39615/93 έκθεση της αναφέρει, ότι από την πυρκαϊά, την θερμότητα, τους καπνούς και τα νερά που χρησιμοποιήθηκαν για την κατάσβεσή της προκλήθηκαν σημαντικές ζημιές τόσο στην οικοδομή όσο και στο περιεχόμενο των γραφείων της επιχειρήσεως, προσδιόρισε δε την ζημία της οικοδομής στο ποσό των 26.362.313 δραχμών, ποσό ιδιαίτερα σημαντικό εν όψει του ότι η όλη οικοδομή είχε ασφαλισθεί για το ποσό των 170.900.000 δραχμών. Εν όψει των στοιχείων αυτών, της από 18-11-1999 προανακριτικής καταθέσεως του μάρτυρα Δ.Τ., τεχνικού Διευθυντή της άνω εταιρείας, ότι η πυρκαϊά εκδηλώθηκε πλησίον υποστυλώματος, το οποίο είχε μαυρίσει από την φωτιά και της από 18-11-1999 προανακριτικής καταθέσεως της μάρτυρος Β.Κ., υπαλλήλου της ίδιας εταιρείας, ότι από την φωτιά είχε επηρεασθεί το τσιμέντο, συνάγεται και η προαναφερθείσα Επιτροπή (“Καταρρεύσεων”) δέχθηκε ότι από την πυρκαϊά του 1993 είχε υποστεί ζημίες και ο φέρων οργανισμός της οικοδομής με αποτέλεσμα να επιβαρυνθεί εισέτι η στατικότητα του κτιρίου. Οι εργασίες αποκαταστάσεως των ζημιών της σιδηροκατασκευής ανατέθηκαν από την πρώτη εναγομένη στον έβδομο εναγόμενο Α.Δ., αρχιτέκτονα μηχανικό, ο οποίος όμως περιορίσθηκε στην επισκευή της σιδηροκατασκευής, χωρίς να επισκευάσει τις ζημίες των φερόντων των στοιχείων του ισογείου, ως όφειλε από την ιδιότητά του, ως μηχανικού και μπορούσε, εφόσον διαπίστωσε τις ζημιές αυτές στον φέροντα οργανισμό ης οποίες σε κάθε περίπτωση όφειλε να διαπιστώσει. Από όλα τα παραπάνω προκύπτει, ότι η κατάρρευση του κτιρίου της πρώτης εναγομένης και ο εξ αυτής προκληθείς θάνατος και τραυματισμός των αναφερομένων παραπάνω εργαζομένων στην επιχείρηση μεταξύ των οποίων ήταν και ο σύζυγος και πατέρας των εναγόντων, Β.Τ., οφείλονται αφενός στην μη κατασκευή του κτιρίου σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης και της τέχνης και τις εγκεκριμένες οικοδομικές άδειες και αφετέρου στις αυθαίρετες επεμβάσεις και κατασκευές περαιτέρω δε στην παράλειψη εκ μέρους των εναγομένων από της αποπερατώσεως της κατασκευής του κυρίως κτιρίου περί τα μέσα Απριλίου 1979 και των παραπάνω αυθαίρετων επεμβάσεων και κατασκευών και μέχρι της καταρρεύσεώς του, στις 7.9.1999, να αποκαταστήσουν τα ελαττώματα και τις κακοτεχνίες, να ενισχύσουν και αντικαταστήσουν την φέρουσα ικανότητα του κτιρίου, καθώς και να επιδιορθώσουν ης βλάβες στον φέροντα οργανισμό, που προήλθαν από τη πυρκαϊά του έτους 1993. Η κατάρρευση του κτιρίου έγινε εντός των πρώτων δευτερολέπτων από την εκδήλωση του σεισμού, προς το εσωτερικό του κτιρίου, ήταν δε άμεσα ψαθυρή, χωρίς δυνατότητα ανακατανομής της εντάσεως του σεισμού και καθολική. Ο κύριος μηχανισμός αστοχίας ήταν η διάτρηση των μυκητοειδών πλακών και η αποδιοργάνωση των κόμβων μεταξύ υποστυλωμάτων – πλακών, ταυτοχρόνως σε πλήθος θέσεων σε όλους σχεδόν τους ορόφους, σε συνδυασμό και με αστοχία των υποστυλωμάτων, των κοντών της περιμέτρου, αλλά και των άοπλων του εσωτερικού του κτιρίου (βλ. σελ. 67 της πορισματικής εκθέσεως της Επιτροπής). Οι εναγόμενοι ισχυρίζονται ότι αποκλειστική αιτία της καταρρεύσεως του κτιρίου ήταν το μεγάλο μέγεθος και η επιτάχυνση του σεισμού της 7.9.1999, η οποία ήταν δέκα φορές μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη από τον ισχύοντα κατά τον χρόνο της κατασκευής Αντισεισμικό Κανονισμό του 1956, επικαλούμενοι προς ενίσχυση του ισχυρισμού τους και την από Δεκεμβρίου 2000 Τεχνική έκθεση του πολιτικού μηχανικού καθηγητή του Ε.Μ.Π., Κ.Σ.. Ο ισχυρισμός τους, όμως αυτός δεν είναι βάσιμος, καθόσον από την Έκθεση της άνω Επιτροπής προκύπτει σαφώς, όπως προαναφέρθηκε ότι οι κακοτεχνίες, τα ελαττώματα και οι βλάβες που είχε υποστεί το κτίριο ήταν τόσες και τέτοιες που το κτίριο θα κατέρρεε και σε σεισμό πολύ μικρότερης εντάσεως διότι δεν ήταν σε θέση να αναλάβει σεισμικά φορτία (βλ. σελ. 68 της Εκθέσεως της Επιτροπής). Αν δεν υπήρχαν οι κακοτεχνίες και οι βλάβες, το κτίριο θα μπορούσε να ανταποκριθεί στην ένταση και τα χαρακτηριστικά του σεισμού και ασφαλώς δεν θα κατέρρεε όπως δεν κατέρρευσαν εκατοντάδες άλλα κτίρια στην ίδια περιοχή, που είχαν κατασκευασθεί με τον Αντισεισμικό Κανονισμό του 1956, Ο μηχανικός Σ. δεν προέβη σε καμία επιτόπιο έρευνα, ανάλυση και υπολογισμό και αρκείται σε θεωρητική και μόνο αντίκρουση της εκθέσεως της Επιτροπής, η οποία αντίθετα προέβη σε επανειλημμένες επί τόπου έρευνες, ελέγχους, υπολογισμούς και αξιολογήσεις όλων των στοιχείων και δεδομένων και πειστικά και εμπεριστατωμένα θεμελιώνει τα συμπεράσματά της. Αλλωστε η κατάρρευση του εν λόγω κτιρίου δεν οφείλεται σε λόγους που ανάγονται στο έδαφος (ρωγμές, μετακινήσεις κλπ.), αφού κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται στην έκθεση της Επιτροπής, ούτε προέκυψε από κάποιο άλλο στοιχείο της δικογραφίας. Η πρώτη εναγομένη ισχυρίζεται ότι οι κρίσεις και τα συμπεράσματα, που περιέχονται στην πορισματική έκθεση της Επιτροπής αυτής, δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη γιατί δεν είναι αντικειμενικά, αφού δεν αποτελούν πόρισμα νόμιμα διορισμένων από το Δικαστήριο τούτο πραγματογνωμόνων. Αναφορικά με τον ισχυρισμό αυτό πρέπει να λεχθεί ότι το εν λόγω πόρισμα της συγκεκριμένης Επιτροπής δεν είναι μεν πόρισμα διορισμένων από το Δικαστήριο τούτο πραγματογνωμόνων, πληροί, όμως τους όρους εγκυρότητας του νόμου ως εγγράφου και επομένως σαν νόμιμο αποδεικτικό μέσο συνεκτιμάται από το Δικαστήριο μαζί με τα άλλα αποδεικτικά μέσα, ενόψει άλλωστε, και του ότι το Δικαστήριο, δικάζοντας κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών, μπορεί να λαμβάνει υπόψη και αποδεικτικά μέσα που δεν πληρούν τους όρους του νόμου (άρθρ. 671 παρ. 1 εδ. α’ Κ.Πολ.Δ). Εξάλλου, σε κάθε περίπτωση, πραγματογνωμοσύνη διατάσσεται, εφόσον το δικαστήριο θεωρήσει τις αποδείξεις ανεπαρκείας (ΑΠ 132011988 ΝοΒ 198 438). Εν προκειμένω, από το σύνολο του προσκομιζομένου αποδεικτικού υλικού (καταθέσεις μαρτύρων, έγγραφα μεταξύ των οποίων και εκθέσεις επιστημόνων, που διαθέτουν τις απαιτούμενες ειδικές γνώσεις κλπ.), το Δικαστήριο μπορεί να σχηματίσει ασφαλή δικανική πεποίθηση περί του κρισίμου ζητήματος των αιτίων καταρρεύσεως του κτιρίου της πρώτης εναγομένης και ως εκ τούτου το αίτημα αυτής για διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης πρέπει να απορριφθεί.

Αποδείχθηκε περαιτέρω, ότι την διοίκηση της πρώτης εναγομένης άσκησαν αποκλειστικά οι ιδρυτές της, X.Λ. και Γ.Τ., ο τελευταίος δε ακόμη και μετά το 1992 που ανέλαβε Πρόεδρος της Εταιρείας ΕΣΤΙΑ και παρέμεινε Αντιπρόεδρος της πρώτης εναγομένης. Επρόκειτο για μία καθαρά οικογενειακή επιχείρηση. Τα υπόλοιπα μέλη των δύο οικογενειών συμμετείχαν τυπικά και μόνο στο Διοικητικό Συμβούλιο χάριν συμπληρώσεως αυτού, χωρίς ποτέ να έχουν και να ασκούν οποιαδήποτε διαχειριστική εξουσία. Η Ξ.Τ., σύζυγος του Γ.Τ., ουδέποτε εργάσθηκε στην εταιρεία, επισκεπτόταν δε αυτή μόνο κατά τις διάφορες εκδηλώσεις που εγένοντο στα γραφεία του εργοστασίου κατά τις εορτές. Η Α.Τ. (τέταρτη εναγομένη) θυγατέρα του Γ. και της Ξ.Τ. και ο Χ.Μ. (τρίτος εναγόμενος γιος της Ε.Λ., συζύγου του Χ.Λ., ήταν ηλικίας 14 και 25 ετών, αντίστοιχα, τα μισά του έτους 1979 που ολοκληρώθηκε η κατασκευή του εργοστασίου, εισήλθαν δε τυπικά στο Δ.Σ. μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής, η πρώτη στις 2-7-1990 και ο δεύτερος στις 30-6-1979, εργαζόμενοι στο τμήμα πωλήσεων. Ουδέποτε ασχολήθηκαν και δεν χρειάσθηκε να ασχοληθούν με τον τρόπο κατασκευής του κτιρίου, ούτε από κάποιο στοιχείο προκύπτει ότι είχαν καθ’ οιονδήποτε τρόπο πληροφορηθεί τα παραπάνω μη εμφανή γι’ αυτούς που δεν είχαν σχετικές γνώσεις, σημαντικά και καθοριστικά για τη στατικότητα του κτιρίου κατασκευαστικά ελαττώματα. Κανένας μάρτυρας δεν βεβαιώνει το αντίθετο ούτε από κάποιο έγγραφο προκύπτει τέτοια γνώση των εναγομένων αυτών οι οποίοι ευλόγως έδειχναν εμπιστοσύνη στους γονείς τους, που ασκούσαν την πραγματική διοίκηση και εύλογα πίστευαν ότι εκείνοι ελάμβαναν όλα τα κατάλληλα μέτρα για την διατήρηση του εργοστασίου σε κατάσταση που να εξασφαλίζει συνθήκες ασφάλειας για την ζωή και την σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων και των ίδιων. Όσες εργασίες έγιναν στο εργοστάσιο έγιναν με πρωτοβουλία και συναπόφαση των πράγματι διοικούντων την εταιρεία γονέων τους, χωρίς ποτέ περί των θεμάτων αυτών να ληφθεί απόφαση από το Δ.Σ. της εταιρείας, στα πρακτικά του οποίου δεν υπάρχει σχετική αναφορά. Αποκλειστική ευθύνη φέρουν εκ μέρους της εταιρείας οι παραπάνω ιδρυτές της, Χ.Λ., ο οποίος, όπως προαναφέρθηκε, σκοτώθηκε κατά το σεισμό και Γ.Τ., οι οποίοι είχαν ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να ενεργήσουν προς αποκατάσταση των κακοτεχνιών και βλαβών του κτιρίου, πηγάζουσα από τα άρθρα 17 παρ. 1, 32 παρ. 1 του Ν. 1568/1985, 1 του Β.Δ. 25-8-1920 και 1 εδάφ. του Ν. 1512/1985, σύμφωνα με τα οποία οι εργοδότες, κύριοι και νομείς κτιρίων οφείλουν να δημιουργούν ασφαλές και υγιεινό περιβάλλον στους εργαζόμενους στο εργοστάσιό τους και γενικά να λαμβάνουν κάθε απαιτούμενο μέτρο, ώστε να εξασφαλίζονται οι εργαζόμενοι από κάθε κίνδυνο που θα μπορούσε να απειλήσει την υγεία και την σωματική τους ακεραιότητα. Αλλά και οι έκτος και έβδομος των εναγομένων, μηχανικοί, Ν.Σ. και Α.Δ., είχαν ιδιαίτερη νομική υποχρέωση: α) από το άρθρο 286 παρ. 1 του Π.Κ. να ενεργήσουν κατά τους κοινώς αναγνωρισμένους τεχνικούς κανόνες ώστε να μη προξενήσουν κίνδυνο για τη ζωή και την υγεία ανθρώπων και β) από τις διατάξεις των άρθρων 1 του Π.Δ. 778/80, 7 του Ν. 1396/83 σε συνδυασμό και με την υπ’ αριθμ. 3046/304/30-1/3-2-89 απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ “Περί Κτιριοδομικού Κανονισμού” να συντάξουν τις μελέτες των παραπάνω οικοδομικών αδειών κατά τους κανόνες της τέχνης και της επιστήμης, να ενεργήσουν την επίβλεψη των έργων κατά τους κανόνες της τέχνης και της επιστήμης, να εξακριβώσουν την τήρηση των οδηγιών τους κατά την εκτέλεση του έργου και να φροντίζουν για την εφαρμογή της μελέτης και την άρση των τυχόν επικινδύνων έργων και για την τήρηση των προδιαγραφών ασφαλείας.

Μετά την διαπίστωση του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ πράξεων και παραλείψεων των παραπάνω εκ των εναγομένων και του επελθόντος αποτελέσματος απομένει να ερευνηθεί αν το αποτέλεσμα οφείλεται σε υπαιτιότητά τους και συγκεκριμένα σε ενδεχόμενο δόλο τους ή σε ενσυνείδητη αμέλειά τους, ζήτημα το ποίο εξαρτάται από το αν αυτοί αποδέχθηκαν επιδοκιμαστικά το ενδεχόμενο της πραγματώσεως της αντικειμενικής υποστάσεως, ήτοι της επελεύσεως του θανάτου των θυμάτων ή αν δεν ήταν σύμφωνοι μ’ αυτό, πιστεύοντας ότι δεν θα επέλθει σε συνδυασμό και με το βουλητικό στοιχείο και των δύο αυτών μορφών υπαιτιότητας, που στις οριακές περιπτώσεις γειτνιάζουν στενά, υπό το πρίσμα όλων των προαναφερόμενων αντικειμενικών και υποκειμενικών περιστάσεων της πράξεως. Υπό τα προαναφερόμενα πραγματικά περιστατικά προκύπτει ότι οι εναγόμενοι Γ.Τ., Ν.Σ. και Α.Δ., ενήργησαν με ενδεχόμενο δόλο. Ειδικότερα ο Γ.Τ. Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας από της συστάσεώς της και μέχρι το έτος 1992 και στη συνέχεια Αντιπρόεδρος αυτής μέχρι την κατάρρευση του κτιρίου από το σεισμό, ασκούσε μαζί με τον συνιδρυτή της εταιρίας Χ.Λ., τη διοίκηση της εταιρίας κατά το χρονικό διάστημα της έκδοσης των οικοδομικών αδειών και της ανέγερσης του κτιρίου. Ενώ γνώριζε τις προβλέψεις των οικοδομικών αδειών, σε συνεργασία με τους μηχανικούς Μ.Τ., αδελφό του, που έχει ήδη αποβιώσει και Ν.Σ., κατασκεύασε κτίριο διαφορετικό από το προβλεπόμενο από τις άδειες, με λιγότερα υποστυλώματα, χωρίς εσωτερικούς δοκούς και περιμετρικούς μόνο πέριξ της κλίμακας και των ανοιγμάτων των ανελκυστήρων, με συμπαγείς πλάκες χωρίς διαπλάτυνση των κεφαλών των υποστυλωμάτων και χωρίς τον αναγκαίο οπλισμό, με δεύτερο όροφο πλήρη και όχι σε εσοχή, με σκοπό να πετύχει μείωση του κόστους κατασκευής, ενώ στη συνέχεια προέβη στην αυθαίρετη επέκταση του δεύτερου υπογείου την οποία νομιμοποίησε με την τρίτη άδεια, καθώς και στην αυθαίρετη κατασκευή πλήθους κτισμάτων πέριξ του κυρίως κτιρίου εμβαδού 1150 τ.μ., για την οποία επιβλήθηκε από την Πολεοδομία πρόστιμο. Περαιτέρω προέβη σε αυθαίρετη επέκταση του ημιωρόφου με σιδηροκατασκευή και παρέλειψε να επιμεληθεί για την αποκατάσταση των ζημιών που προξενήθηκαν στα φέροντα στοιχεία του ισογείου από την πυρκαϊά του 1993, παρόλο που γνώριζε τις παραπάνω ιδιαίτερα σοβαρές κακοτεχνίες και ελαττώματα του κτιρίου, ότι δια της εν λόγω αυθαίρετης κατασκευής επιβαρύνονταν εισέτι η στατικότητα του κτιρίου και ότι το κτίριο υπέστη ζημιά στα φέροντα στοιχεία του από την πυρκαϊά του 1993. Ακόμη κάτω από την επέκταση του δεύτερου υπογείου που στηρίζεται σε κολώνες από σκυρόδεμα, στο πρανές του ακινήτου προς το ρέμα, διαμόρφωσε δι’ εκσκαφής τρίτο υπόγειο επιβαρύνοντας έτσι με όλες τις αυθαίρετες κατασκευές την στατικότητα του κτιρίου. Οι ενέργειές του αυτές υποδηλώνουν βουλιμία του να επεκτείνει όσο γίνεται περισσότερο και με μικρότερες δαπάνες τις εγκαταστάσεις του εργοστασίου του χάριν του επιχειρησιακού κέρδους κατά περιφρόνηση των νόμων και της ασφάλειας των εργαζομένων σ’ αυτό. Ο εναγόμενος αυτός (Γ.Τ.), γνώριζε ότι συνεπεία της παραπάνω ελαττωματικής κατασκευής του εργοστασίου και των επιβαρυντικών για την στατικότητα αυτού επεμβάσεων και ζημιών που υπέστη ο φέρων οργανισμός του, ήταν ενδεχόμενο σε περίπτωση σεισμού με σεισμικό συντελεστή 0,04, που είχε ληφθεί υπόψη στις μελέτες των αδειών, να καταρρεύσει το κτίριο και να σκοτωθούν άνθρωποι που θα εργάζονταν ή θα βρίσκονταν σ’ αυτό κατά την ώρα του σεισμού, πράγμα που αποδέχθηκε. Δηλαδή έχοντας πλήρη συνείδηση της επικινδυνότητας της δράσης του για την σωματική ακεραιότητα και τη ζωή των εργαζομένων στο εργοστάσιό του, όπως άλλωστε προκύπτει και από τις υποδείξεις του προς αυτούς να μην σταθμεύουν τα αυτοκίνητά τους πέραν της κόκκινης γραμμής που είχε χαραχθεί στο πρώτο υπόγειο προς το ρέμα της Χελιδονούς, έλαβε υπόψη του το ενδεχόμενο να σκοτωθούν εργαζόμενοι στο εργοστάσιό του από σεισμό και αφού στάθμισε με ό,τι επεδίωκε με τη δράση του, δηλ. τη μεγιστοποίηση του επιχειρησιακού του κέρδους κατά τα προεκτεθέντα, έκρινε το τελευταίο ως τόσο σημαντικό, ώστε ακόμη και αν το αξιόποινο αποτέλεσμα δεν ήταν γι’ αυτόν καθεαυτό αποδεκτό ή ήταν ακόμη αποδοκιμαστέο, αποφάσισε ωστόσο να προχωρίσει στις προαναφερθείσες πράξεις και παραλείψεις του, ελπίζοντας – ευχόμενος στην καλύτερη περίπτωση ότι το αποτέλεσμα τελικά δεν θα επέλθει. Η τυχόν ελπίδα του ότι θα αποφύγει το επελθόν αποτέλεσμα δεν ασκεί επιρροή, διότι ενεργώντας όπως ενήργησε το είχε ήδη αποδεχθεί, αφού κυριάρχησε μέσα του η σκέψη “εγώ θα προχωρήσω στην πράξη μου έστω κι αν είναι ενδεχόμενο να επέλθει κι αυτό το αποτέλεσμα”, ενώ από το προαναφερθέντα πραγματικά περιστατικά δεν προκύπτει ότι απέκλεισε την πιθανότητα επέλευσης του εγκληματικού αποτελέσματος. Το γεγονός ότι ένας ή περισσότεροι εκ των μετόχων και των συγγενών του έχασαν την ζωή τους από την κατάρρευση του κτιρίου, όσο σημαντικό και λυπηρό και αν είναι δεν είναι αποφασιστικό στοιχείο και δεν αρκεί από μόνο του να οδηγήσει σε διαφορετική παραδοχή. Ο ίδιος εναγόμενος από της αποπερατώσεως του κυρίως κτιρίου περί τα μέσα Απριλίου 1979 και των αυθαιρέτων κατασκευών τα έτη 1993-1994 και μέχρι την 7-9-99 από πρόθεση και σε ήρεμη ψυχική κατάσταση παρέλειψε να αποκαταστήσει τις γνωστές σ’ αυτόν παραπάνω κακοτεχνίες και ζημιές του κτιρίου, να απομακρύνει τις αυθαίρετες κατασκευές και να ενισχύσει την στατικότητα του κτιρίου, όπως είχε ιδιαίτερη προς τούτο νομική υποχρέωση κατά τα ανωτέρω και μπορούσε να πράξει, αφού εξακολουθούσε να συμμετέχει στη διοίκηση της εταιρίας και να εργάζεται στο εργοστάσιο αυτής. Αποτέλεσμα των παραπάνω ενεργειών κα παραλείψεών του, ήταν να καταρρεύσει το κτίριο κατά τον σεισμό της 7-9-1999 και να σκοτωθούν οι παραπάνω εργαζόμενοι και ευρισκόμενοι σ’ αυτό άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και ο σύζυγος και πατέρας των εναγόντων, τον θάνατο των οποίων προέβλεψε ως ενδεχόμενο και τον αποδέχθηκε. Ο εναγόμενος μηχανικός Ν.Σ., αν και γνώριζε καλύτερα από τον καθένα, ως μελετητής και επιβλέπων την εκτέλεση του έργου κατασκευής του εργοστασίου (μαζί με τον Μ.Τ.), τις προβλέψεις των οικοδομικών αδειών, δηλαδή ο εναγόμενος αυτός, αν και εκπόνησε τις αρχιτεκτονικές και στατικές μελέτες του κτιρίου (εργοστασίου), βάσει των οποίων εκδηλώθηκαν οι σχετικές οικοδομικές άδειες και επέβλεψε την εκτέλεση του έργου, παρ’ όλα αυτά κατασκεύασε από κοινού με τον Μ.Τ., κτίριο διαφορετικό από το προβλεπόμενο από τις εγκεκριμένες οικοδομικές άδειες και αντίθετα με τους κοινώς αναγνωρισμένους κανόνες της τέχνης και της επιστήμης, με τις προαναφερθείσες σημαντικές και ουσιώδεις αποκλίσεις από τις εγκεκριμένες μελέτες (με λιγότερα υποστυλώματα χωρίς επαρκή οπλισμό, χωρίς εσωτερικούς δοκούς και περιμετρικά μόνο γύρω από τα ανοίγματα, με την μέθοδο της μυκητοειδούς πλάκας, χωρίς διαπλάτυνση στις κεφαλές των υποστυλωμάτων και την διενέργεια ελέγχου διάτρησης των πλακών, χωρίς την διενέργεια ειδικού ελέγχου γωνιακών υποστυλωμάτων και κανονικού ελέγχου του συνόλου του κτιρίου κλπ.), συμμετέχοντας έτσι και συντελώντας ενεργητικά και ουσιαστικά στην κατάρρευση του κτιρίου και όσα αντίθετα υποστηρίζει ο εναγόμενος αυτός με τις πρωτόδικες και τις κατ’ έφεση προτάσεις του είναι αβάσιμα και απορριπτέα. Ενήργησε δε ως άνω με σκοπό να μειώσει κατά τις επιθυμίες των ιδρυτών της εταιρείας, το κόστος κατασκευής του εργοστασίου και για να αποκτήσει η εταιρεία περισσότερους ωφέλιμους χώρους παραγωγής και χρήσης. Γνώριζε δε ότι εξ αιτίας των παραπάνω εξαιρετικά επικινδύνων ενεργειών και παραλείψεών του, ήταν ενδεχόμενο σε περίπτωση σεισμού με σεισμικό συντελεστή 0,04, που είχε λάβει υπόψη του κατά τη σύνταξη των μελετών, να καταρρεύσει το κτίριο και να σκοτωθούν άνθρωποι, πράγμα που αποδέχθηκε, ενώ είναι αδιάφορο αν ήλπιζε ότι θα το αποφύγει, δεδομένου ότι ενεργώντας όπως ενήργησε το είχε ήδη αποδεχθεί, δηλαδή κυριάρχησε μέσα του η σκέψη “εγώ θα προχωρήσω στην πράξη μου έστω και αν επέλθει κι αυτό το αποτέλεσμα”, ενώ από τα προεκτεθέντα περιστατικά δεν προέκυψε ότι αυτός πίστευε ότι δεν θα επέλθει αυτό, ούτε σε κάθε περίπτωση απέκλεισε την πιθανότητα την πιθανότητα επέλευσης του αποτελέσματος, πράγμα που όφειλε να πράξει εκ της ιδιότητός του. Ο ίδιος εναγόμενος από πρόθεση και σε ήρεμη ψυχική κατάσταση παρέλειψε από τότε που αποπερατώθηκε το κτίριο περί τα μέσα Απριλίου 1979 και μέχρι την κατάρρευσή του την 7-9-99 να προβεί στην εκτέλεση των αναγκαίων οικοδομικών εργασιών για την αποκατάσταση των κακοτεχνιών και την ενίσχυση του φέροντος οργανισμού του κτιρίου και να αποτρέψει έτσι το επελθόν αποτέλεσμα, αν και είχε ιδιαίτερη ως άνω νομική υποχρέωση ως μηχανικός και μπορούσε να πράξει, αφού εξακολουθούσε να έχει την ιδιότητα του μηχανικού και να κατοικεί στην περιοχή της Αττικής, γνώριζε δε τη συνεχιζόμενη λειτουργία της επιχείρησης. Αποτέλεσμα των παραπάνω ενεργειών και παραλείψεών του ήταν να καταρρεύσει το κτίριο κατά το σεισμό της 7-9-1999 και να σκοτωθούν οι παραπάνω εργαζόμενοι και ευρισκόμενοι σ’ αυτό άνθρωποι, μεταξύ των οποίων ο σύζυγος και πατέρας των εναγόντων, το θάνατο των οποίων προέβλεψε ως ενδεχόμενο και τον αποδέχθηκε. Τα ίδια ισχύουν και για τον εναγόμενο μηχανικό Α.Δ., ο οποίος αν και γνώριζε ότι το κτίριο είχε κατασκευασθεί με τις παραπάνω ουσιώδεις και δυσμενείς για την στατικότητά του αποκλίσεις από τις εγκεκριμένες μελέτες, οι οποίες του τέθηκαν υπόψη από την πρώτη εναγομένη προέβη περί τα μέσα του έτους 199.. χάριν καλύτερης αμοιβής και εξυπηρετήσεως των επιχειρησιακών συμφερόντων της εταιρείας, στην εφαρμογή στατικής – τεχνικής μελέτης για την αυθαίρετη επέκταση του ημιορόφου κατά 422 τ.μ. με σιδηροκατασκευή, η οποία (μελέτη) αφορούσε την στατικότητα αυτής καθ’ εαυτής της σιδηροκατασκευής, χωρίς να προβεί σε έλεγχο της στατικότητας του όλου κτιρίου ή του βαθμού επιβαρύνσεώς της, από την εν λόγω κατασκευή, ως όφειλε από την παραπάνω ιδιότητά του. Για την στήριξη μάλιστα της εν λόγω κατασκευής προέβη, όπως προαναφέρθηκε, στην διάτρηση των εξ οπλισμένου σκυροδέματος υποστυλωμάτων του ισογείου του κτιρίου, γεγονός που μείωσε σημαντικά την στατικότητα του κτιρίου. Επί πλέον παρέλειψε να αποκαταστήσει τις ζημιές που προκλήθηκαν στον φέροντα οργανισμό του κτιρίου από την πυρκαϊά, μολονότι διαπίστωσε την ύπαρξή τους. Ο εναγόμενος αυτός προέβλεψε το ενδεχόμενο των πράξεων και των παραλείψεών του, την κατάρρευση του κτιρίου και το αποδέχθηκε με την προαναφερθείσα για τους εναγομένους Γ.Τ. και Ν.Σ. έννοια, ενώ από πρόθεση και σε ήρεμη ψυχική κατάσταση παρέλειψε από της αποπερατώσεως της σιδηροκατασκευής περί τα μέσα του 1992 και μέχρι την κατάρρευση του κτιρίου στις 7-9-1999 να αποκαταστήσει τα πράγματα στην προηγούμενη κατάστασή τους, δια της απομακρύνσεως της σιδηροκατασκευής και της αποκαταστάσεως των ζημιών που προκλήθηκαν στα υποστυλώματα, αν και είχε ιδιαίτερη προς τούτο νομική υποχρέωση από την σύμβαση έναντι της εταιρείας, αλλά και ως μηχανικός είχε υποχρέωση να ενεργήσει σύμφωνα με τους κοινώς αναγνωρισμένους κανόνες της τέχνης και της επιστήμης και να φροντίσει για την άρση των επικινδύνων έργων και την τήρηση των προδιαγραφών ασφαλείας. Και ο εναγόμενος αυτός μπορούσε να ενεργήσει ως άνω, αφού εξακολουθούσε να διαμένει στην περιοχή της Αττικής και να εξασκεί το επάγγελμα του μηχανικού. Έτσι συνετέλεσε και αυτός στην κατάρρευση του κτιρίου κατά τον σεισμό της 7-9-1999 και στον εκ της καταρρεύσεως αυτής προκληθέντα θάνατο των παραπάνω εργαζομένων, μεταξύ των οποίων ήταν και ο σύζυγος και πατέρας των εναγόντων, τον οποίο (θάνατο) προέβλεψε ως ενδεχόμενο και τον αποδέχθηκε….”

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ (ΕΠΣΕ)

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

22 Ιουνίου 2007

Ευρωκαταδίκη Ελλάδας για τραυματισμό από αστυνομικό Ρομ που έμεινε παράλυτος.

Τρίτη δικαίωση ΕΠΣΕ από Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σε υποθέσεις αστυνομικής βίας.

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι (ΕΠΣΕ) εκφράζει τη μεγάλη ικανοποίησή του για τη χθεσινή ομόφωνη καταδίκη της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στην Υπόθεση Καραγιαννόπουλου. Η σχετική προσφυγή Νο. 27850/2003 υποβλήθηκε στο ΕΔΔΑ από το ΕΠΣΕ. Η Ελλάδα, κατά το ΕΔΔΑ, παραβίασε δύο φορές το άρθρο 2 (δικαίωμα στη ζωή) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τόσο στο ουσιαστικό μέρος (αστυνομικός πυροβόλησε στο κεφάλι και άφησε 100% παράλυτο τον τότε 17χρονο Ρομ Γιάννη Καραγιαννόπουλο) όσο και στο διαδικαστικό μέρος (δεν έγινε αποτελεσματική ανάκριση για το σχεδόν θανάσιμο τραυματισμό), και πρέπει να καταβάλει 120.000 ευρώ στο θύμα για υλική και ηθική βλάβη. Τα γεγονότα της 26 Ιανουαρίου 1998 που οδήγησαν στην καταδίκη αυτή και η απόφαση του ΕΔΔΑ περιγράφονται συνοπτικά στο δελτίο τύπου του ΕΔΔΑ (διαθέσιμο στα αγγλικά στην ιστοσελίδα https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1155523&BackColorInternet=F5CA75&BackColorIntranet=F5CA75&BackColorLogged=A9BACE&ShowBanner=no&Target=_self). Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στα γαλλικά στην ιστοσελίδα (http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?item=17&portal=hbkm&action=html&highlight=&sessionid=997895&skin=hudoc-fr). Τα ακόλουθα άρθρα των «Νέων» και της «Ελευθεροτυπίας» περιέχουν καλές περιλήψεις της υπόθεσης και της απόφασης στα ελληνικά. Για άλλη μια φορά το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων «διακρίθηκε» για την αποσιώπηση της είδησης, μήπως κακοκαρδίσει την κυβέρνηση ή/και επειδή το θύμα ήταν Ρομ, οπότε «κάτι τρέχει στα γύφτικα» για το ΑΠΕ, αλλά και για τους τηλεοπτικούς σταθμούς που εξαφάνισαν το ρεπορτάζ που έκαναν.

Το ΕΠΣΕ παρατηρεί πως είναι μόλις η δεύτερη καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ για παραβίαση του Άρθρου 2 σε υπόθεση τραυματισμού από αστυνομικό με όπλο. Η πρώτη καταδίκη, στις 20 Δεκεμβρίου 2004, αφορούσε τραυματισμό του Χρήστου Μακαρατζή στις 13 Σεπτεμβρίου 1995 (επίσημη μετάφραση της απόφασης στα ελληνικά διαθέσιμη στην ιστοσελίδα http://www.nsk.gr/edad/ee182.pdf). Επίσης είναι η δεύτερη καταδίκη της Ελλάδας για παραβίαση δικαιωμάτων των Ρομά, μετά την καταδίκη στις 13 Δεκεμβρίου 2005 για την κακοποίηση στις 8 Μαΐου 1998 από αστυνομικούς των Λάζαρου Μπέκου και Λευτέρη Κουτρόπουλου για λογαριασμό των οποίων είχε προσφύγει στο ΕΔΔΑ το ΕΠΣΕ (επίσημη μετάφραση της απόφασης στα ελληνικά διαθέσιμη στην ιστοσελίδα http://www.nsk.gr/edad/ee295.pdf – δελτίο τύπου ΕΠΣΕ διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://cm.greekhelsinki.gr/index.php?sec=192&cid=1501). Τέλος, είναι η τρίτη καταδίκη της Ελλάδας σε υπόθεση αστυνομικής βίας μετά από προσφυγή του ΕΠΣΕ. Το τελευταίο είχε προσφύγει και για λογαριασμό του Δημήτρη Ζελίδη, θύματος κακοποίησης από αστυνομικούς στις 23 Δεκεμβρίου 2001, που δικαιώθηκε στις 24 Μαΐου 2007 (δελτίο τύπου ΕΠΣΕ διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://cm.greekhelsinki.gr/index.php?sec=192&cid=3135). Για λόγους πληρότητας, υπενθυμίζεται και η πέμπτη καταδίκη της Ελλάδας σε υπόθεση αστυνομικής βίας, στις 18 Ιανουαρίου 2007, για την κακοποίηση του Σύριου Mhn Ghassan Alsayed Allaham (http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?item=7&portal=hbkm&action=html&highlight=GREECE&sessionid=998866&skin=hudoc-en) στις 8 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Εκπρόσωπος του ΕΠΣΕ Παναγιώτης Δημητράς δήλωσε χθες: «Η σημερινή διπλή καταδίκη της Ελλάδας για το σακάτεμα του 17χρονου Ρομ Γιάννη Καραγιαννόπουλου το 1998 από πυροβολισμό αστυνομικού εξ επαφής στο κεφάλι, που ΕΔΕ και δικαστήρια ανερυθρίαστα χαρακτήρισαν ‘εκπυρσοκρότηση’ και η επιδίκαση πρωτοφανούς αποζημίωσης 120.000 ευρώ ας αποτελέσει ένα μάθημα στην αστυνομική σχολή της «ζαρντινιέρας» και στη δικαστική παραλλαγή της, δηλαδή της απαλλαγής αστυνομικών που χρησιμοποιούν βία κατά ευάλωτων ή/και ύποπτων πολιτών. Η πολιτεία πρέπει τώρα να αποκαταστήσει το 100% ανάπηρο θύμα, να τιμωρήσει τους αστυνομικούς και δικαστικούς που συνέβαλαν στη συγκάλυψη και να αποφασίσει να αναλάβει την ευθύνη της στις άλλες υποθέσεις που εκκρεμούν στα διεθνή δικαστήρια για να αποφύγει νέες ατιμωτικές καταδίκες. Για το ΕΠΣΕ η υπόθεση Καραγιαννόπουλου είναι η τρίτη υπόθεσή του που οδήγησε σε καταδίκη της Ελλάδας στο Στρασβούργο μέσα σε δεκαοκτώ μήνες, μετά τις υποθέσεις Μπέκου-Κουτρόπουλου και Ζελίδη. Εκ μέρους των θυμάτων σε καμιά δεκαριά άλλες υποθέσεις κρατικής ή/και ρατσιστικής βίας που χειρίζεται ενώπιον των διεθνών δικαστηρίων, το ΕΠΣΕ είναι στη διάθεση της πολιτείας για τη επίτευξη έντιμων συμβιβασμών σε αυτές και συνεπακόλουθης απόσυρσή τους.»

ΤΑ ΝΕΑ

22 Ιουνίου 2007

ΕΥΡΩΚΑΤΑΔΙΚΗ

Αστυνομικός άφησε παράλυτο 17χρονο

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δικαίωσε τον 26χρονο Γ. Καραγιαννόπουλο, που 9 χρόνια ζει σε ένα κρεβάτι από σφαίρα αστυνομικού.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

22 Ιουνίου 2007

Ευρωκαταδίκη για «άθλο» της ΕΛ.ΑΣ.

ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ 120.000 ευρώ για νεαρό Τσιγγάνο που τον άφησαν παράλυτο

Ευρωκαταδίκη και πάλι για την ΕΛ.ΑΣ.

http://www.enet.gr/online/online_print?id=69727764,55438132

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΕΡΒΑ

Δεν έχουν περάσει παρά ελάχιστες ημέρες από την αποκάλυψη του ντροπιαστικού για την ΕΛ.ΑΣ. περιστατικού της Ομόνοιας και μια νέα καταδίκη της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (αυτή τη φορά για σοβαρότατο τραυματισμό, με σφαίρα στο κεφάλι, νεαρού Τσιγγάνου μετά τη σύλληψή του), έρχεται να αναδείξει με τον πιο αναμφισβήτητο τρόπο, τις τεράστιες ευθύνες των κυβερνήσεων αλλά και της ελληνικής δικαιοσύνης, στη παρατεταμένη ανοχή και διαχρονική υπόθαλψη των αστυνομικών που ασκούν παράνομη βία.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε τη χώρα για παραβίαση του άρθρου 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (προστασία της ζωής) και υποχρέωσε το ελληνικό δημόσιο να καταβάλει στο θύμα της αστυνομικής βίας συνολική αποζημίωση-ρεκόρ 120.000 ευρώ. Η βαρύτητα του γεγονότος και η τραγική κατάσταση του θύματος που δέχθηκε τη σφαίρα του αστυνομικού στο κεφάλι και είναι πλέον παράλυτος, ανίκανος 100% για εργασία, ήταν οι λόγοι για τη βαριά καταδίκη.

Αυτό όμως που φωτίζει εκ νέου η απόφαση, είναι η εναγώνια προσπάθεια της κυβέρνησης, της ηγεσίας της αστυνομίας αλλά και της δικαιοσύνης, να συγκαλύψουν το γεγονός, αποδίδοντάς το απλώς στην «ατυχή στιγμή».

Οπως τονίζεται με έμφαση, οι αστυνομικές αρχές, από τη στιγμή που είχαν συλλάβει και είχαν στα χέρια τους τον νεαρό κρατούμενο, έχουν πλήρη ευθύνη για τη ζωή και τη σωματική του ακεραιότητα.

Το περιστατικό έγινε στις 26 Ιανουαρίου 1998 στις Σέρρες. Ο 17χρονος Ι. Καραγιαννόπουλος λίγη ώρα μετά τη σύλληψή του από τους αστυνομικούς, οι οποίοι επέδραμαν στο σπίτι της οικογένειας αναζητώντας ναρκωτικά, βρέθηκε με μια σφαίρα στο κεφάλι. Ο ιατροδικαστής απεφάνθη ότι ο πυροβολισμός ήταν εξ επαφής. Ομως, αν και χαρακτήρισε περίεργο τον τραυματισμό δεν απέκλεισε και το ενδεχόμενο του ατυχήματος!

Ο νεαρός μεταφέρθηκε και νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο επί τρεις μήνες. Μετά από αλλεπάλληλες επανεισαγωγές και ταλαιπωρίες, το ΙΚΑ το 2002 αναγνώρισε μόνιμη ανικανότητα σε ποσοστό 100% για οποιαδήποτε εργασία.

Οπως υποστήριξε ο ίδιος μετά τη σύλληψή του, οι αστυνομικοί τον μετέφεραν με περιπολικό για νέα κατάθεση, αλλά σταμάτησαν ξαφνικά στο πάρκινγκ ενός νυκτερινού κέντρου και άρχισαν να τον χτυπούν ζητώντας του να αποκαλύψει άλλους κρυψώνες ναρκωτικών. Οταν εκείνος απάντησε ότι δεν ξέρει, ο επικεφαλής αστυνομικός έβαλε το πιστόλι στο κεφάλι του και τον απείλησε ότι θα πυροβολήσει, πράγμα που έκανε τελικά!

«Εκπυρσοκρότησε το όπλο»

Σύμφωνα με την εκδοχή της κυβέρνησης, όπως την ανέπτυξε το 2006 ενώπιον του Ευρωδικαστηρίου, η αστυνομία έκανε επιδρομή στο σπίτι της οικογένειας Καραγιαννοπούλου, μετά από υποψίες ότι ήταν αναμεμειγμένη σε διακίνηση ναρκωτικών. Κατά την έρευνα βρέθηκαν και κατασχέθηκαν 37,5 γραμμάρια κάνναβης. Ο ένας αδελφός διέφυγε, αλλά συνελήφθη ο 17χρονος. Κατά τη διαδρομή προς το τμήμα διαμαρτυρήθηκε για τις χειροπέδες και είπε ότι θα τους υποδείξει και άλλους κρυψώνες ναρκωτικών. Μόλις έφτασαν εκεί που τους υποδείχθηκε, του έβγαλαν τη μία χειροπέδα, αλλά εκείνος προσπάθησε να διαφύγει. Στην καταδίωξη ο νεαρός απέσπασε το όπλο του αστυνομικού (από το οποίο δεν είχε προλάβει να βγάλει τις σφαίρες) και κατά την πάλη που ακολούθησε, αυτό εκπυρσοκρότησε και έτσι το θύμα αυτοτραυματίστηκε!

Ιδιαίτερη σημασία όμως έχει η στάση της ΕΛ.ΑΣ. αλλά και της δικαιοσύνης απέναντι σε ένα τόσο τραγικό γεγονός.

Ολες οι ΕΔΕ που διενεργήθηκαν απάλλαξαν ουσιαστικά τον αστυνομικό που πυροβόλησε, αποδίδοντάς του απλώς ελαφρά αμέλεια, επειδή δεν πρόσεξε να μην του πάρει το όπλο, το θύμα! Το εκπληκτικό είναι ότι η κυβέρνηση «νίπτει τας χείρας της», καθώς ισχυρίζεται ενώπιον του Ευρωδικαστηρίου ότι οι πειθαρχικές διαδικασίες είναι αυτόνομες!

Η ποινική δίκη του αστυνομικού που κατηγορούνταν απλώς για σωματική βλάβη από αμέλεια, έγινε, μετά από αλλεπάλληλες αναβολές, τον Φεβρουάριο του 2003, δηλαδή πέντε χρόνια αργότερα!

Οι δικαστές του Πλημμελειοδικείου Σερρών δεν βρήκαν ούτε έναν λόγο ενοχής του αστυνομικού και τον αθώωσαν και από την κατηγορία αυτή, λόγω αμφιβολιών ως προς το αν επέδειξε αμέλεια! (άραγε ως προς τι;)

Αλλά και το διοικητικό Πρωτοδικείο Σερρών, στο οποίο προσέφυγε η οικογένεια του νεαρού ζητώντας αποζημίωση από το ελληνικό δημόσιο, απέρριψε τον Απρίλιο του 2004 την απαίτησή του, κρίνοντας ότι ο τραυματισμός ήταν τυχαίος!

Ομως το Ευρωδικαστήριο, χωρίς να εκφέρει άποψη για το τι πραγματικά συνέβη, εκτιμά ότι η κυβέρνηση δεν έδωσε σοβαρή εξήγηση για το πώς τραυματίστηκε ο νεαρός κρατούμενος, ο οποίος, ύστερα από τη σύλληψή του βρίσκεται σε ευάλωτη θέση και πρέπει να απολαμβάνει την προστασία των αρχών.

Ακόμη πιο δηκτικός ήταν ο πρόεδρος του Τμήματος που εκδίκασε την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ο Κύπριος Λ. Λουκαΐδης, ο οποίος μειοψηφώντας μιλά για κενά στην κυβερνητική εκδοχή, η οποία -όπως αναφέρει- δεν είναι ικανοποιητική και δύσκολα αντέχει σε σοβαρή εξέταση των πραγμάτων!

ΑΠΟΨΕΙΣ

Οταν οι φύλακες γίνονται βασανιστές

ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ βαρειά καταδίκη της Ελλάδας, για αστυνομική βία, που επεβλήθη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, έρχεται και πάλι να εκθέσει διεθνώς τη χώρα. Παράλληλα, αποκαλύπτεται πως συγκαλύπτονται από τις Αρχές παρόμοιες υποθέσεις και τελικά αθωώνονται οι δράστες αστυνομικοί, που χρησιμοποιούν βία κατά πολιτών.

ΔΙΚΑΙΩΣΕ το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο νεαρό Τσιγγάνο, που συνελήφθη το 1998 στις Σέρρες και κατά τη διάρκεια βασανισμού πυροβολήθηκε από αστυνομικό στο κεφάλι και έμεινε παράλυτος, ανίκανος 100% για εργασία. Υποχρεώθηκε το Ελληνικό Δημόσιο να αποζημιώσει το θύμα της αστυνομικής βίας με 120.000 ευρώ.

ΕΝΤΕΛΩΣ διαφορετική ήταν η αντιμετώπιση του νεαρού Τσιγγάνου τόσο από την ΕΛ.ΑΣ. όσο και από τη Δικαιοσύνη. Διενεργήθηκαν ΕΔΕ, υποστηρίχθηκε από την Αστυνομία η εκδοχή τού αυτοτραυματισμού (!) και ο αστυνομικός που πυροβόλησε ουσιαστικά αθωώθηκε. Του καταλογίστηκε ελαφρά αμέλεια, επειδή δεν πρόσεξε και το θύμα τού πήρε το όπλο, ακολούθησε πάλη και ο αυτοτραυματισμός.

ΔΕΝ ΒΡΗΚΕ το δίκιο του ο νεαρός Τσιγγάνος ούτε στην ποινική δίκη, αφού ο αστυνομικός βρέθηκε αθώος, ούτε και στο Διοικητικό Πρωτοδικείο, το οποίο απέρριψε την απαίτησή του για αποζημίωση, κρίνοντας ότι ο τραυματισμός ήταν τυχαίος!

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ, όμως, διόλου τυχαία, έκρινε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 2 (περί προστασίας της ζωής) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

ΔΕΙΧΝΕΙ η απόφαση αυτή τις ευθύνες των ελληνικών Αρχών, επισημαίνοντας ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν έδωσε σοβαρές εξηγήσεις για τον τραυματισμό του κρατουμένου, που μετά τη σύλληψή του έπρεπε να προστατεύεται από τις Αρχές.

ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ψιλά γράμματα για την εν γένει συμπεριφορά που ακολουθούν οι άνδρες της ΕΛ.ΑΣ., όπως αποκαλύπτεται από πλήθος περιστατικά που συμβαίνουν, έρχονται στο φως της δημοσιότητας, γίνονται ΕΔΕ, ακόμη και δίκες, αλλά κανείς δεν καταδικάζεται.

ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΕ να προκληθεί τόσος θόρυβος, να γίνει διεθνώς ρεζίλι η χώρα με το βίντεο της ντροπής από το διαβόητο Αστυνομικό Τμήμα της Ομόνοιας, για να επισκεφθεί ο αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. κ. Αν. Δημοσχάκης τον Συνήγορο του Πολίτη, καθηγητή κ. Γ. Καμίνη, προκειμένου να ενημερωθεί για τις καταγγελίες κατά αστυνομικών.

ΕΙΧΕ συντάξει ο Συνήγορος του Πολίτη από το 2004 μια έκθεση με αναφορά σε 170 υποθέσεις με αστυνομικούς και έκανε υποδείξεις για την εφαρμογή του Πειθαρχικού Δικαίου στην Αστυνομία και για τις μεταρρυθμίσεις που θα έπρεπε να γίνουν σ’ αυτό το Δίκαιο.

ΣΥΝΕΒΗ το σύνηθες: Ο Συνήγορος του Πολίτη τα είπε και ουδείς υπεύθυνος τα άκουσε. Δεν γνωρίζει τίποτε γι’ αυτήν την έκθεση ο κ. Πολύδωρας;

ΙΡΑΝ

H Ατεφέ Ρατζαμπί Σαχαλέ (Atefeh Rajabi Sahaaleh), καταδικάστηκε για «εγκλήματα κατά της παρθενίας» και απαγχονίστηκε όταν ήταν 16 ετών τον Αύγουστο 2004.Την επομένη της εκτέλεσής της, ένας δικαστικός λειτουργός ανέφερε σε εφημερίδα ότι ήταν 22 ετών.

«Η κόρη μου, η Ντελάρα κατηγορείται για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε… Βοηθήστε με και βοηθήστε μας μέχρι να αποδοθεί δικαιοσύνη. Δεν υπάρχει ίχνος ανθρωπιάς ή δικαιοσύνης εδώ μέσα».

Λέει σήμερα ο πατέρας της Ντελάρα Νταραμπί που περιμένει να εκτελεστεί στο Ιράν.

Από τους 24 ανήλικους παραβάτες που έχει καταγραφεί ότι έχουν εκτελεστεί από το 1990 στο Ιράν, οι 11 ήταν κάτω από 18 όταν εκτελέστηκαν, ενώ άλλοι είτε κρατήθηκαν στην πτέρυγα μελλοθανάτων μέχρι να συμπληρώσουν τα 18, είτε καταδικάστηκαν μετά την ενηλικίωσή τους.

«Οι ιρανικές αρχές αρνούνται ότι εκτελούν παιδιά, αλλά φέτος μέχρι τώρα έχουμε καταγράψει δυο εκτελέσεις ανήλικων παραβατών», καταθέτει ο Μάλκομ Σμαρτ Διευθυντής του Προγράμματος Έρευνας και Δράσης της Διεθνούς Αμνηστίας για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική «Ο Μοχάμετ Μουσαβί (Mohammad Mousavi), 19 ετών, εκτελέστηκε τον Απρίλιο για ένα έγκλημα που διέπραξε όταν ήταν 16 και ο Σαΐντ Κανμπάρ Ζαχί (Sa’id Qanbar Zahi) απαγχονίστηκε στις 27 Μαΐου 2007 στη φυλακή Ζαχεντάν και ήταν μόλις 17 ετών όταν καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με έξι άλλα μέλη της μειονότητας Μπαλούχι του Ιράν δυο μήνες νωρίτερα».

Εκτός από το Ιράν, οι μόνες χώρες όπου έχουν καταγραφεί εκτελέσεις ανήλικων παραβατών από το 2003 είναι η Κίνα, το Σουδάν και το Πακιστάν, αν και οι κινεζικές και πακιστανικές αρχές επιμένουν ότι αυτοί που εκτελέστηκαν ήταν πάνω από 18 ετών όταν διέπραξαν το έγκλημα για το οποίο καταδικάστηκαν. Κάθε χρόνο ο αριθμός των ανήλικων παραβατών που εκτελούνται στο Ιράν ξεπερνά το συνολικό αριθμό όλων των άλλων εκτελέσεων ανήλικων παραβατών στον υπόλοιπο κόσμο.

Θανατική ποινή: Έχει καταργηθεί για όλα τα εγκλήματα
Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο: Έχει επικυρωθεί

Σε δύο πράκτορες της ΕΥΠ απαγγέλθηκαν κατηγορίες σε σχέση με την καταγγελθείσα απαγωγή επτά ανθρώπων στο πλαίσιο του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας». Μετανάστες υποβλήθηκαν σε κακομεταχείριση, ενώ υπήρξαν ανησυχίες για βίαιη επαναπροώθηση. Παιδιά-μετανάστες τέθηκαν υπό κράτηση σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις. Στο τέλος του έτους ήταν στο στάδιο της οριστικοποίησης, αλλά δεν είχε ακόμη ψηφιστεί, νομοσχέδιο με στόχο την εναρμόνιση της διαδικασίας ασύλου με τα διεθνή θεσμικά κείμενα. Οι αντιρρησίες συνείδησης εξακολούθησαν να αντιμετωπίζουν διωγμό. Δεν παρεχόταν η απαραίτητη προστασία στις γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας ή εμπορίας ανθρώπων και καταναγκαστικής πορνείας.
Απαγωγές και κράτηση χωρίς επαφή με τον έξω κόσμο στο πλαίσιο του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας»

Τον Μάιο, σε δύο πράκτορες της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών απαγγέλθηκαν κατηγορίες σε σχέση με τις καταγγελθείσες απαγωγές ενός Ινδού και έξι Πακιστανών υπηκόων στην Αθήνα τον Ιούλιο του 2005. Δεν ήρθαν στο φως στοιχεία στις υποθέσεις έξι άλλων πρακτόρων, που βαρύνονταν αρχικά με υποψίες για ανάμιξη στις απαγωγές. Οι έρευνες για τους οκτώ πράκτορες συνεχίζονταν. Οι απαγωγές φαίνεται να πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο διεθνών ερευνών για τις βομβιστικές επιθέσεις του Ιουλίου 2005 στο Λονδίνο. Η κυβέρνηση δήλωσε αρχικά ότι οι μυστικές και άλλες υπηρεσίες της δεν είχαν ανάμιξη. Τον Νοέμβριο ο Τζαβέντ Ασλάμ, Πακιστανός υπήκοος που είχε υποβάλει στον εισαγγελέα μηνυτήρια αναφορά εκ μέρους των συμπατριωτών του, συνελήφθη από την ελληνική αστυνομία και κρατήθηκε στις φυλακές Κορυδαλλού εν όψει απέλασης, μετά την έκδοση από τις πακιστανικές αρχές εντάλματος σύλληψης, που τον κατηγορούσε για παράνομη μετανάστευση και λαθραία διακίνηση ανθρώπων.

Μεταχείριση μεταναστών και προσφύγων

Η κυβέρνηση παρέλειψε να επιτρέψει σε αιτούντες άσυλο την πρόσβαση στη χώρα και συνέχισε να τους επιστρέφει στη χώρα προέλευσής τους, χωρίς νομική βοήθεια ή πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου.

* Τον Σεπτέμβριο απελάθηκαν στην Αίγυπτο 118 άνθρωποι που είχαν ναυαγήσει στην Κρήτη δύο εβδομάδες νωρίτερα, χωρίς να τους δοθεί πρόσβαση σε δικηγόρους και εκπροσώπους της Διεθνούς Αμνηστίας που είχαν ζητήσει να τους συναντήσουν.

* Τον Σεπτέμβριο, 40 άνθρωποι που προσπαθούσαν να φτάσουν στη Χίο με βάρκα αναχαιτίστηκαν από Έλληνες λιμενοφύλακες, οι οποίοι φέρονται να τους επιβίβασαν στο δικό τους σκάφος αφού η βάρκα τους βυθίστηκε, να τους έδεσαν με χειροπέδες, να τους μετέφεραν προς την κατεύθυνση της Τουρκίας και να τους ανάγκασαν να πέσουν στη θάλασσα. Τα πτώματα έξι ανθρώπων βρέθηκαν στις τουρκικές ακτές, 31 άνθρωποι διασώθηκαν από τις τουρκικές αρχές, ενώ τρεις αναφέρθηκαν ως αγνοούμενοι. Οι ελληνικές αρχές αρνήθηκαν τους ισχυρισμούς.

Οι συνθήκες κράτησης αναφέρεται ότι ισοδυναμούσαν με κακομεταχείριση. Αναφέρθηκε επίσης η κράτηση ανηλίκων.

* Αναφέρθηκε ότι έξι ανήλικοι συγκαταλέγονταν στους πρόσφυγες και μετανάστες που κρατούνταν στο κέντρο κράτησης της Χίου. Υπήρξαν επίσης αναφορές για υπερβολικό συνωστισμό και έλλειψη αποχωρητηρίων στο κέντρο.
* Πέντε ανήλικοι τέθηκαν υπό κράτηση στον Βόλο επί 45 ημέρες προτού μεταφερθούν στην Αθήνα, όπου τέθηκαν εκ νέου υπό κράτηση.

Υπήρξαν επίσης αναφορές για κακομεταχείριση μεταναστών και αιτούντων άσυλο.

* Σαράντα μετανάστες, μεταξύ των οποίων και ανήλικοι, οι οποίοι προσπαθούσαν να επιβιβαστούν σε πλοία με προορισμό την Ιταλία από το λιμάνι της Πάτρας, αναφέρθηκε ότι τέθηκαν υπό κράτηση στο Γραφείο Ασφαλείας Πατρών και ορισμένοι ξυλοκοπήθηκαν.

Άρνηση στράτευσης για λόγους συνείδησης

Οι περισσότεροι από τους αντιρρησίες συνείδησης που αναμενόταν να ωφεληθούν από τον νόμο για τη στρατιωτική θητεία αρνήθηκαν να επανακαταθέσουν τις αιτήσεις τους, διαμαρτυρόμενοι για την τιμωρητική διάρκεια της εναλλακτικής θητείας. Τον Οκτώβριο, απορρίφθηκε αίτηση για την αναγνώριση της ιδιότητας του αντιρρησία συνείδησης επειδή οι λόγοι του αιτήματος δεν ήταν θρησκευτικοί.

* Τον Μάιο, επιβλήθηκε στον Λάζαρο Πετρομελίδη από το Αναθεωρητικό Στρατοδικείο Αθηνών ποινή φυλάκισης πέντε μηνών με αναστολή. Υπέβαλε αίτηση αναίρεσης της απόφασης.
* Τον Ιούνιο, το Αναθεωρητικό Στρατοδικείο Αθηνών εξέδωσε απόφαση για τις υποθέσεις δύο αντιρρησιών συνείδησης που κατηγορούνταν για ανυπακοή. Ο Μπόρις Σωτηριάδης αθωώθηκε, ενώ ο Γιώργος Κουτσομανωλάκης καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης δέκα μηνών με αναστολή.
* Τον Οκτώβριο, το Αναθεωρητικό Στρατοδικείο Αθηνών ελάττωσε την ποινή φυλάκισης 40 μηνών του Γιώργου Μοναστηριώτη για λιποταξία σε φυλάκιση 24 μηνών με τριετή αναστολή. Καταδικάστηκε μετά την άρνησή του να ακολουθήσει τη μονάδα του στο Ιράκ.

Ενδοοικογενειακή βία

Τον Οκτώβριο, η Βουλή θέσπισε νόμο για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας, ο οποίος δίνει έμφαση στη διατήρηση της οικογένειας και όχι στα δικαιώματα των θυμάτων, τα οποία στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων είναι γυναίκες. Σύμφωνα με τον νόμο, η δικαστική διαμεσολάβηση γίνεται με πρωτοβουλία εισαγγελέα και όχι με αίτημα του θύματος, απουσιάζει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την άμεση εφαρμογή των εντολών περιορισμού του δράστη, ενώ μέχρι το τέλος του έτους δεν είχαν κατανεμηθεί κονδύλια στον προϋπολογισμό για να διασφαλιστεί η εφαρμογή του νόμου.

Εμπορία ανθρώπων

Τον Φεβρουάριο, η Αλβανία και η Ελλάδα υπέγραψαν συμφωνία για την προστασία των ανήλικων Αλβανών που πέφτουν θύματα εμπορίας προς την Ελλάδα. Μέχρι το τέλος του έτους η συμφωνία δεν είχε ακόμη επικυρωθεί από τη Βουλή. Η συμφωνία διατυπώνει διαδικασίες για την παροχή τροφής, στέγης και ιατρικής και ψυχοκοινωνικής στήριξης, τον διορισμό προσωρινών επιμελητών, διευθετήσεις για οικειοθελή επαναπατρισμό, τη διεργασία επανένταξης μετά τον επαναπατρισμό τους, και την απαγόρευση της κράτησης και της ποινικής δίωξης παιδιών.
Η συμφωνία, ωστόσο, δεν προσδιορίζει όρους για τον οικειοθελή επαναπατρισμό παιδιών, περιλαμβανομένης της διαδικασίας προσδιορισμού κατά πόσον ο επαναπατρισμός είναι όντως οικειοθελής. Ούτε και προσδιορίζει διατάξεις για την προστασία των παιδιών κατά τη διαδικασία της ποινικής ανάκρισης ή για τις περιπτώσεις παιδιών που πέφτουν θύματα εμπορίας από τους γονείς τους.

* Τον Απρίλιο, μία Βουλγάρα υπήκοος τέθηκε υπό κράτηση στη Ρόδο για παράνομη είσοδο, ενώ απαγγέλθηκαν κατηγορίες για εμπορία ανθρώπων και μαστροπεία σε δύο άνδρες, που είχαν κανονίσει τη μεταφορά της από την Κρήτη στη Ρόδο. Η γυναίκα κατήγγειλε ότι, αφού τέθηκε υπό κράτηση, ένας αστυνομικός τη μετέφερε στην κατοικία του όπου τη βίασε και, όταν μεταφέρθηκε στο αστυνομικό τμήμα, βιάστηκε από άλλον αστυνομικό. Κινήθηκε ποινική ανάκριση, στους δύο αστυνομικούς απαγγέλθηκαν κατηγορίες για βιασμό, ενώ στον αξιωματικό υπηρεσίας στο αστυνομικό τμήμα κατά τον χρόνο εκείνο και στον διοικητή του τμήματος απαγγέλθηκαν κατηγορίες για παραμέληση καθήκοντος.

Υπήρξαν ανησυχίες για το γεγονός ότι, για να χορηγηθεί προστασία στα θύματα εμπορίας ανθρώπων, απαιτείται να καταθέσουν εναντίον των εμπόρων.

Ελευθερία της έκφρασης

Τον Ιούλιο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποφάνθηκε ομόφωνα ότι η Ελλάδα παραβίασε το Άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου στην υπόθεση του Μεχμέτ Αγκά, εκλεγμένου αλλά ανεπίσημου Μουφτή του νομού Ξάνθης, ο οποίος είχε καταδικαστεί το 1997 από ελληνικό δικαστήριο για αντιποίηση άσκησης υπηρεσίας θρησκευτικού λειτουργού «γνωστής θρησκείας» με βάση το Άρθρο 175 του Ποινικού Κώδικα.

Νεότερες εξελίξεις: Ο φόνος του Μαρίνου Χριστόπουλου

Τον Νοέμβριο, ο Γιώργος Τυλιανάκης, ο αστυνομικός που είχε φονεύσει τον 22χρονο Ρομά Μαρίνο Χριστόπουλο τον Οκτώβριο του 2001, καταδικάστηκε από το Εφετείο σε ποινή κάθειρξης 10 ετών και τριών μηνών
.
Eκθέσεις / επισκέψεις της Διεθνούς Αμνηστίας

Έκθεση: Greece: High time to comply fully with European standards on conscientious objection (Ελλάδα: Καιρός να συμμορφωθεί πλήρως με τα ευρωπαϊκά θεσμικά κείμενα για την αντίρρηση συνείδησης, AI Index: EUR 25/003/2006)

Επισκέψεις: Ερευνητικές αποστολές της Διεθνούς Αμνηστίας επισκέφθηκαν την Ελλάδα τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο. Τον Σεπτέμβριο, η Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας συναντήθηκε με ανώτερα στελέχη της κυβέρνησης.

25 Μαι.

Ισχυρές κυβερνήσεις και ένοπλες ομάδες υποδαυλίζουν εσκεμμένα τον φόβο για να διαβρώσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να δημιουργήσουν έναν όλο και πιο πολωμένο και επικίνδυνο κόσμο, δήλωσε η Διεθνής Αμνηστία παρουσιάζοντας σήμερα την Ετήσια Έκθεση 2007, την ετήσια αποτίμηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρο τον κόσμο.

«Με κοντόφθαλμες, φοβοκάπηλες και διχαστικές πολιτικές, οι κυβερνήσεις υπονομεύουν το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, τροφοδοτούν τον ρατσισμό και την ξενοφοβία, διχάζουν κοινότητες, ενισχύουν τις ανισότητες και σπέρνουν τους σπόρους για περισσότερη βία και συγκρούσεις», υπογράμμισε η Αϊρίν Χαν, Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας.

«Η πολιτική του φόβου τροφοδοτεί μια δίνη καταπατήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην οποία κανένα δικαίωμα δεν είναι απαραβίαστο και κανένας άνθρωπος δεν είναι ασφαλής».

«Ο ‘πόλεμος κατά της τρομοκρατίας’ και ο πόλεμος στο Ιράκ, με μακρύ κατάλογο καταπατήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχουν δημιουργήσει βαθιές διαχωριστικές γραμμές που ρίχνουν βαριά σκιά στις διεθνείς σχέσεις και δυσκολεύουν έτσι ακόμη περισσότερο την επίλυση των συγκρούσεων και την προστασία των αμάχων».

Σημαδεμένη από τη δυσπιστία και τον διχασμό, η διεθνής κοινότητα υπήρξε συχνά το 2006 ανίκανη ή άβουλη μπροστά σε μεγάλες κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τόσο σε ξεχασμένες συγκρούσεις όπως αυτές στην Κολομβία, τη Σρι Λάνκα και την Τσετσενία, όσο και στις πασίγνωστες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή.

Ο ΟΗΕ χρειάστηκε εβδομάδες να βρει τη θέληση να ζητήσει κατάπαυση πυρός στη σύρραξη του Λιβάνου, όπου έχασαν τη ζωή τους περίπου 1.200 άμαχοι. Η διεθνής κοινότητα δεν είχε το κουράγιο να αντιμετωπίσει την καταστροφική για τα ανθρώπινα δικαιώματα κατάσταση που οφείλεται στους σοβαρούς περιορισμούς της ελευθερίας μετακίνησης των Παλαιστινίων στα Κατεχόμενα Εδάφη, στις απερίσκεπτες επιθέσεις του ισραηλινού στρατού και στις φατριαστικές μάχες ανάμεσα σε παλαιστινιακές ομάδες.

«Το Νταρφούρ του Σουδάν είναι ανοιχτή πληγή στην παγκόσμια συνείδηση. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πάσχει από έλλειψη εμπιστοσύνης και από τη διπροσωπία των πιο ισχυρών μελών του. Η κυβέρνηση του Σουδάν εμπαίζει τον ΟΗΕ με συνεχείς υπεκφυγές. Στο μεταξύ, 200.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, περισσότεροι από δεκαπλάσιοι έχουν εκτοπιστεί, ενώ οι επιθέσεις των πολιτοφυλακών εξαπλώνονται πλέον στο Τσαντ και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία», τόνισε η κυρία Χαν.

Οι ένοπλες ομάδες, που ανθούν σε αυτό το τόξο της αστάθειας, που εκτείνεται από τα σύνορα του Πακιστάν μέχρι το Κέρας της Αφρικής, έκαναν επίδειξη δύναμης και διέπραξαν τεράστιες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

«Αν οι κυβερνήσεις δεν αντιμετωπίσουν τις αδικίες που τρέφουν αυτές τις ομάδες, αν δεν δείξουν αποτελεσματικές ηγετικές ικανότητες ώστε να κάνουν τις ομάδες αυτές να λογοδοτήσουν για τις καταπατήσεις που έχουν διαπράξει και αν δεν είναι έτοιμες να λογοδοτήσουν και οι ίδιες, τότε η πρόγνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ολέθρια», είπε η κυρία Χαν.

Στο Αφγανιστάν, η διεθνής κοινότητα και η αφγανική κυβέρνηση χαράμισαν την ευκαιρία να δημιουργήσουν ένα αποτελεσματικό κράτος που να είναι βασισμένο στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο κράτος δικαίου, εγκαταλείποντας έτσι τους ανθρώπους στη χρόνια ανασφάλεια, τη διαφθορά και τους αναγεννημένους Ταλιμπάν. Στο Ιράκ, οι δυνάμεις ασφαλείας υποκίνησαν τη σεχταριστική βία αντί να τη συγκρατήσουν, το δικαστικό σύστημα αποδείχτηκε οικτρά ανεπαρκές, ενώ οι χειρότερες πρακτικές του καθεστώτος του Σαντάμ –τα βασανιστήρια, οι άδικες δίκες, η θανατική ποινή και οι ατιμώρητοι βιασμοί– ζουν και βασιλεύουν.

«Σε πολλές χώρες, οι πολιτικές αποφάσεις που οδηγούνται από τον φόβο τροφοδοτούν τις διακρίσεις, μεγαλώνουν το χάσμα ανάμεσα στους φτωχούς και τους πλούσιους, σε ‘αυτούς’ και ‘εμάς’ και αφήνουν απροστάτευτους τους πιο περιθωριοποιημένους ανθρώπους», υπογράμμισε η κυρία Χαν.

Στην Αφρική και μόνο, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εκδιώχτηκαν από τα σπίτια τους χωρίς τις οφειλόμενες διαδικασίες, χωρίς αποζημίωση και χωρίς να τους δοθεί εναλλακτικό κατάλυμα – συχνά στο όνομα της προόδου και της οικονομικής ανάπτυξης.

Οι πολιτικοί εκμεταλλεύτηκαν τον φόβο της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης για να δικαιολογήσουν αυστηρότερα μέτρα εναντίον των προσφύγων και όσων ζητούν άσυλο στη Δυτική Ευρώπη, ενώ οι μετανάστες εργαζόμενοι έμειναν απροστάτευτοι και έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Νότια Κορέα ως τη Δομινικανή Δημοκρατία.

Το χάσμα μεταξύ μουσουλμάνων και μη βάθυνε, καθώς τροφοδοτείται από τις γεμάτες διακρίσεις αντιτρομοκρατικές στρατηγικές των δυτικών χωρών. Αυξήθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο τα κρούσματα ισλαμοφοβίας, αντισημιτισμού, μισαλλοδοξίας και επιθέσεων εναντίον θρησκευτικών μειονοτήτων.

Την ίδια στιγμή, ήταν πολύ διαδεδομένα στη Ρωσία τα εγκλήματα μίσους εναντίον αλλοδαπών, ενώ ο διαχωρισμός και αποκλεισμός της κοινότητας των Ρομά ήταν ανεξέλεγκτος σε ολόκληρη την Ευρώπη, γεγονότα που δείχνουν την κραυγαλέα παράλειψη των ηγεσιών να καταπολεμήσουν τον ρατσισμό και την ξενοφοβία.

«Η αυξανόμενη πόλωση και οι οξυμένοι φόβοι για την εθνική ασφάλεια συρρίκνωσαν τα περιθώρια για ανεκτικότητα και έκφραση αντίθετης άποψης. Σε ολόκληρο τον κόσμο, από το Ιράν ως τη Ζιμπάμπουε, το 2006 φιμώθηκαν πολλές ανεξάρτητες φωνές για τα ανθρώπινα δικαιώματα», ανέφερε η κυρία Χαν.

Η ελευθερία της έκφρασης φιμώθηκε με διάφορους τρόπους, με την ποινική δίωξη συγγραφέων και υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία, με τους φόνους πολιτικών ακτιβιστών στις Φιλιππίνες, με τις συνεχείς παρενοχλήσεις, την παρακολούθηση και συχνά τη φυλάκιση υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα, με τη δολοφονία της δημοσιογράφου Άννας Πολιτκόφσκαγια και νέους νόμους που εποπτεύουν τις μη κυβερνητικές οργανώσεις στη Ρωσία. Το Διαδίκτυο έγινε το νέο πεδίο μάχης στον αγώνα για την ελεύθερη έκφραση αντίθετων απόψεων, καθώς ακτιβιστές συνελήφθησαν και εταιρίες συνέπραξαν με κυβερνήσεις για να περιορίσουν την πρόσβαση στην ηλεκτρονική πληροφορία σε χώρες όπως η Κίνα, το Ιράν, η Συρία, το Βιετνάμ και η Λευκορωσία.

Η παλιομοδίτικη καταστολή πήρε παράταση ζωής κάτω από το μανδύα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας σε χώρες όπως η Αίγυπτος, ενώ γενικόλογοι αντιτρομοκρατικοί νόμοι αποτέλεσαν πιθανή απειλή για την ελευθερία της έκφρασης στη Βρετανία.

Πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, το 2006 ήρθαν στο φως νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση των ΗΠΑ μεταχειρίζεται τον κόσμο σαν ένα γιγάντιο πεδίο μάχης για τον «πόλεμό» της «κατά της τρομοκρατίας», απάγοντας, συλλαμβάνοντας, κρατώντας αυθαίρετα, βασανίζοντας και μετάγοντας υπόπτους από τη μία μυστική φυλακή στην άλλη σε ολόκληρο τον κόσμο χωρίς να τιμωρείται, μια τακτική που οι ΗΠΑ ονομάζουν «έκτακτες αποδόσεις».

«Τίποτε άλλο δεν έχει δείξει πιο εύστοχα την παγκοσμιοποίηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο ο ‘πόλεμος κατά της τρομοκρατίας’ υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και το πρόγραμμά τους των ‘έκτακτων αποδόσεων’, στο οποίο ενέχονται χώρες τόσο μακρινές μεταξύ τους όσο η Ιταλία και το Πακιστάν ή η Γερμανία και η Κένυα», υπογράμμισε η κυρία Χαν.

«Οι ασύνετες αντιτρομοκρατικές στρατηγικές έχουν κάνει ελάχιστα για να μειώσουν την απειλή της βίας ή να εξασφαλίσουν δικαιοσύνη για τα θύματα της τρομοκρατίας, έχουν όμως κάνει πολλά για να βλάψουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου παγκοσμίως».

Η Διεθνής Αμνηστία κάλεσε τις κυβερνήσεις να απορρίψουν την πολιτική του φόβου και να επενδύσουν σε θεσμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στο κράτος δικαίου, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

«Υπάρχουν σημάδια ελπίδας. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δρομολόγησαν μια πορεία με προορισμό τη διαφάνεια και τη λογοδοσία για τις έκνομες μεταγωγές. Χάρη στην πίεση της κοινωνίας των πολιτών, ο ΟΗΕ συμφώνησε να εκπονήσει μια συνθήκη για τον έλεγχο των συμβατικών όπλων. Σε μια σειρά χωρών, νέοι ηγέτες και νέα κοινοβούλια έχουν την ευκαιρία να αποκαταστήσουν την έλλειψη ηγεσίας που μαστίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα τα τελευταία χρόνια. Το νέο αμερικανικό Κογκρέσο θα μπορούσε να πρωτοστατήσει και να δείξει τον δρόμο, αποκαθιστώντας τον σεβασμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στο εξωτερικό», τόνισε η κυρία Χαν.

«Ακριβώς όπως το φαινόμενο του θερμοκηπίου απαιτεί παγκόσμια δράση βασισμένη στη διεθνή συνεργασία, η αλυσωτή αντίδραση που απειλεί με έκρηξη τα ανθρώπινα δικαιώματα μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με παγκόσμια αλληλεγγύη και σεβασμό για το διεθνές δίκαιο».

[Εμπάργκο μετάδοσης: 5 Οκτωβρίου 2005]

Δημόσιο Έγγραφο

Διεθνής αμνηστία

ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΦΩΤΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ:

Τα δικαιώματα των αλλοδαπών και των
μειονοτήτων παραμένουν στο ημίφως

Οκτώβριος 2005

AI Index: EUR 25/016/2005

ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ, 1 EASTON STREET, LONDON WC1X 0DW, UNITED KINGDOM

…

Σε προ­η­γού­με­νη έκ­θε­ση για την Ελ­λά­δα, που δη­μο­σιεύ­θη­κε α­πό κοι­νού με τη Διε­θνή Ο­μο­σπον­δί­α Ελ­σίν­κι το 2002, τεκ­μη­ριώ­θη­κε η ε­πι­μονή των πα­ρα­βιά­σε­ων αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των και ι­δί­ως της κα­κο­με­τα­χεί­ρι­σης. Έ­να α­πό τα κυ­ριό­τε­ρα πο­ρί­σμα­τα ε­κεί­νης της έκ­θε­σης ή­ταν ό­τι «οι Ρο­μά και οι με­τα­νά­στες δια­τρέ­χουν ι­διαί­τε­ρο κίν­δυ­νο να υ­πο­στούν κα­τα­πα­τή­σεις [των δι­καιωμά­των τους] στα χέ­ρια με­λών των σω­μά­των α­σφα­λεί­ας» και ό­τι «το μο­τί­βο εί­ναι αρ­κε­τά σα­φές ώ­στε να εί­ναι σχε­δόν α­δύ­να­τον να αμ­φι­βάλ­λει κα­νείς ό­τι η ξενο­φο­βί­α και οι συλ­λο­γι­κοί χα­ρα­κτη­ρι­σμοί με βά­ση φυ­λε­τι­κά στε­ρε­ό­τυ­πα έ­χουν δια­δρα­μα­τί­σει κά­ποιον ρό­λο στις πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μάτων που υ­πέ­στη­σαν μέ­λη αυ­τών των ο­μά­δων».

Α­πό το 2002, ε­λά­χι­στα έ­χει με­τα­βλη­θεί αυ­τό το μο­τί­βο, πα­ρά το γε­γο­νός ό­τι θε­σπίστη­κε νέ­α νο­μο­θε­σί­α για να α­ντι­με­τω­πι­στούν συ­γκε­κρι­μέ­να οι το­μείς α­νη­συ­χί­ας που ε­πι­σημάν­θη­καν σε ε­κεί­νη την έκ­θε­ση, κα­θώς και διά­φο­ρες άλ­λες μορ­φές διά­κρι­σης. Η νο­μο­θε­σί­α αυ­τή σχε­τί­ζε­ται με τη χρή­ση πυ­ρο­βό­λων ό­πλων, την πρό­σβα­ση στη δι­καιο­σύνη, την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της ε­μπο­ρί­ας αν­θρώ­πων και τον έ­λεγ­χο της με­τα­νά­στευ­σης. Οι α­να­φο­ρές που έ­λα­βε η Διε­θνής Α­μνη­στί­α για πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των κα­τά το διά­στη­μα με­τα­ξύ 2002 και 2005, δεί­χνουν ό­τι πολ­λές α­πό τις δια­τά­ξεις αυ­τής της νο­μο­θε­σί­ας, ι­δί­ως ε­κεί­νες που σχε­διά­στη­καν για να προ­στα­τεύ­ουν τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώμα­τα και να δια­φυ­λάτ­τουν την ε­λευ­θε­ρί­α α­πό δια­κρί­σεις, δεν έ­χουν α­κό­μη ε­φαρ­μο­στεί στην πρά­ξη.

Η πα­ρού­σα έκ­θε­ση πε­ρι­λαμ­βά­νει εν­δει­κτι­κό δείγ­μα ι­σχυ­ρι­ζό­με­νων παρα­βιά­σε­ων αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των που έ­λα­βε η Διε­θνής Α­μνη­στί­α κα­τά την τε­λευ­ταί­α τριε­τί­α. Δεν εί­ναι ού­τε ε­ξα­ντλη­τι­κή, ού­τε κα­λύ­πτει ό­λες τις ό­ψεις των πα­ρα­βιά­σε­ων αν­θρω­πί­νων δικαιω­μά­των στην Ελ­λά­δα. Α­ντι­θέ­τως, επι­κε­ντρώ­νε­ται σε πα­ρα­βιά­σεις που πλήτ­τουν περι­θω­ριο­ποι­η­μέ­νες ο­μά­δες στη χώ­ρα, ό­πως εί­ναι οι με­τα­νά­στες και οι μειο­νό­τη­τες.

…

5. ΣΥ­ΜΠΕ­ΡΑ­ΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥ­ΣΤΑ­ΣΕΙΣ

5.1 Συμπέρασμα

Σε ό­λη την έκ­θε­ση, συν­δε­τικός ι­στός ή­ταν η α­πο­δε­δειγ­μέ­νη απο­τυ­χί­α των αρ­χών να δια­σφα­λί­σουν ό­τι τα ά­το­μα που δια­μέ­νουν στην Ελ­λά­δα, και δεν α­πο­τελούν μέ­λη της πλειο­νό­τη­τας των Ελ­λή­νων, α­πο­λαμ­βά­νουν τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώμα­τα που δι­καιού­νται, εί­τε εί­ναι αι­τού­ντες ά­συ­λο εί­τε με­τα­νά­στες ή μέ­λη μειο­νο­τή­των. Η πα­ρούσα έκ­θε­ση κα­τα­γρά­φει τους μη­χα­νι­σμούς που συ­ντε­λούν σε αυ­τή την α­πο­τυ­χί­α. Πα­ρό­τι η ορ­γά­νω­ση έχει επί­σης λά­βει α­να­φο­ρές για πα­ρα­βιά­σεις των δι­καιω­μά­των με­λών της πλειο­νό­τη­τας του ελ­λη­νικού πλη­θυ­σμού, εί­ναι ι­διαίτε­ρα α­νη­συ­χη­τι­κό το γε­γο­νός ό­τι οι εν λό­γω α­να­φο­ρές εί­ναι α­ριθ­μη­τι­κά πο­λύ λι­γό­τε­ρες α­πό τις α­ντί­στοι­χες α­να­φο­ρές για πα­ρα­βί­αση των δι­καιω­μάτων των αλ­λο­δα­πών και με­λών των μειο­νο­τή­των. Του­τέ­στιν, δια­πι­στώ­νεται μί­α ε­πεί­γου­σα α­νά­γκη για τις ελ­λη­νι­κές αρ­χές να τη­ρή­σουν τις υ­πο­χρε­ώ­σεις τους ως προς το σε­βα­σμό, την προ­ά­σπι­ση και την εκ­πλή­ρω­ση των δι­καιω­μά­των των πε­ρι­θω­ριο­ποι­η­μέ­νων α­τό­μων. Σε αυ­τό το τε­λευ­ταί­ο κε­φά­λαιο, η Διε­θνής Α­μνη­στί­α δια­τυ­πώ­νει συ­στά­σεις προς τις ελ­λη­νι­κές αρ­χές, κα­λύ­πτο­ντας τους τέσ­σε­ρις βα­σι­κούς το­μείς δι­καιω­μά­των του αν­θρώ­που που πραγ­μα­τεύ­ε­ται η πα­ρού­σα έκ­θε­ση.

5.2 Συ­στά­σεις σχε­τι­κά με την προ­στα­σί­α των δι­καιω­μά­των των
προ­σφύ­γων

Η Διε­θνής Α­μνη­στί­α ε­νη­με­ρώ­θη­κε ό­τι η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση βρί­σκε­ται ε­πί του πα­ρό­ντος σε δια­δι­κα­σί­α α­να­θε­ώ­ρη­σης της πο­λι­τι­κής με­τα­νά­στευ­σής της. Αυ­τή η α­να­θε­ώ­ρη­ση μπο­ρεί να έ­χει έντο­νο α­ντί­κτυ­πο στα δι­καιώ­μα­τα των με­τα­να­στών εν γέ­νει, αλ­λά και στα δι­καιώ­μα­τα των προ­σφύ­γων ει­δι­κό­τε­ρα. Υ­πό το πρίσμα αυ­τό, η ορ­γά­νω­ση προ­τεί­νει η εν λόγω α­να­θε­ώ­ρη­ση να συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει μί­α α­να­θε­ώ­ρηση της νο­μο­θε­σί­ας σχε­τι­κά με την προ­στα­σία των προ­σφύ­γων, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στούν τα ε­ξής:

η ε­πι­κύ­ρω­ση του Πρω­το­κόλ­λου Αρ. 12 της Ευ­ρω­πα­ϊ­κής Σύμ­βα­σης για τη Δια­σφά­λι­ση των Αν­θρώ­πι­νων Δι­καιω­μά­των και Θε­με­λιω­δών Ε­λευ­θε­ριών·

η ε­νί­σχυ­ση του ρό­λου των ε­μπει­ρο­γνωμό­νων για την προ­στα­σί­α των προ­σφύ­γων, ό­πως η Ύ­πα­τη Αρ­μο­στεί­α των Η.Ε. για τους Πρό­σφυ­γες και οι εκ­πρό­σω­ποι του Δι­κη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Α­θη­νών, κα­τά την α­ξιο­λό­γη­ση των αι­τή­σε­ων χο­ρήγη­σης α­σύ­λου·

η πα­ρο­χή πρό­σβα­σης σε δω­ρε­άν, α­νε­ξάρ­τη­τες και ε­παρ­κείς νο­μι­κές υ­πη­ρε­σί­ες σε ό­λα τα στά­δια της διαδι­κα­σί­ας α­σύ­λου, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της πα­ρου­σί­ας κα­ταρ­τι­σμέ­νων και α­νε­ξάρ­τη­των διερ­μη­νέ­ων, προ­κει­μέ­νου οι δι­κη­γό­ροι να μπο­ρούν να ε­πι­κοι­νω­νούν α­ποτε­λε­σμα­τι­κά με τους αι­τού­ντες ά­συ­λο·

η πα­ρο­χή υπη­ρε­σιών διερ­μη­νεί­ας στους αι­τού­ντες ά­συ­λο, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των γρα­πτών πλη­ρο­φο­ριών σχετι­κά με τη δια­δι­κα­σί­α α­σύ­λου σε γλώσ­σα κα­τα­νο­η­τή σε αυ­τούς, κα­θό­λα τα στά­δια της δια­δι­κα­σί­ας α­σύ­λου κα­θώς και σε ά­το­μα που κρα­τούνται σε συ­νο­ρια­κά α­στυ­νο­μι­κά τμή­μα­τα και κέ­ντρα κρά­τη­σης·

η συμ­μόρ­φω­ση της δια­δι­κα­σί­ας ε­ξέ­τα­σης α­σύ­λου με τους διε­θνείς κα­νό­νες δι­καιου, ε­γκυ­ρό­τη­τας και α­με­ρο­λη­ψί­ας. Για το σκο­πό αυ­τό, πρέ­πει να ε­πι­βλη­θεί πιο εν­δε­λε­χής ε­ξέ­τα­ση της λή­ψης α­πο­φά­σε­ων σε πρώ­το βαθ­μό, προ­κει­μέ­νου να α­ντι­με­τω­πι­στεί η ση­με­ρι­νή πρα­κτι­κή της συλ­λή­βδην α­πόρ­ρι­ψης των αι­τή­σε­ων σε πρώ­το βαθ­μό·

ό­τι η ι­σχύ­ου­σα νο­μο­θε­σί­α και η ε­φαρ­μο­γή της δεν α­ντί­κει­νται στο πνεύ­μα του Κα­νο­νι­σμού του Δου­βλί­νου Ι­Ι. Για το σκο­πό αυ­τό, η α­να­θε­ω­ρη­μέ­νη νο­μο­θε­σί­α πρέ­πει να δη­λώ­νει ρη­τώς ό­τι η «δια­κο­πή» της δια­δι­κα­σί­ας ε­ξέ­τα­σης δεν ση­μαί­νει α­πόρ­ρι­ψη. Σε πε­ρι­πτώ­σεις ό­που υ­πάρ­χει πρό­θεση α­πό την πλευ­ρά των ελ­λη­νι­κών αρ­χών για α­πέ­λα­ση ε­κτός της Ε.Ε. α­τό­μων που πρό­κει­ται να ε­πι­στρέ­ψουν στην Ελ­λά­δα α­πό μί­α χώ­ρα της Ε.Ε. βά­σει του Κα­νο­νι­σμού Δου­βλί­νο II, αυ­τή η πρό­θε­ση α­πέ­λασης πρέ­πει να κοι­νο­ποιεί­ται στις αρ­χές της τρί­της χώ­ρας και στους δικη­γό­ρους που α­σχο­λού­νται με την υ­πό­θε­ση στο ε­ξω­τε­ρι­κό·

η πα­ροχή πρό­σβα­σης σε δι­κα­στι­κή ε­πα­νεξέ­τα­ση των αι­τή­σε­ων χο­ρή­γησης α­σύ­λου σε πε­ρί­πτω­ση αρ­νη­τι­κής α­πό­φα­σης. Το εύ­ρος της εν λό­γω ε­πα­νε­ξέ­τα­σης πρέ­πει να καλύ­πτει την ου­σί­α της αί­τη­σης και να δια­σφα­λί­ζει α­πο­τε­λε­σμα­τι­κή προ­σφυ­γή, με α­να­σταλ­τι­κό α­πο­τέ­λε­σμα, κα­τά των αρ­νη­τι­κών α­πο­φά­σε­ων·

ό­τι η νομο­θε­σί­α πε­ρι­λαμ­βά­νει ει­δι­κές δια­τά­ξεις που ε­ξα­σφα­λίζουν την πα­ρο­χή κα­θοδή­γη­σης α­πό ει­δι­κευ­μέ­νο προ­σω­πι­κό στους α­συ­νό­δευ­τους α­νη­λί­κους κα­θό­λη τη δια­δι­κα­σί­α ε­ξέ­τα­σης α­σύ­λου. Σε ό­λη τη διάρ­κεια της δια­δι­κα­σί­ας πρέ­πει να ζη­τεί­ται η γνώ­μη των α­νη­λί­κων. Οι ορ­γα­νώ­σεις παι­δικής α­ρω­γής πρέ­πει ε­πί­σης να ει­δο­ποιού­νται για την ε­πι­κεί­με­νη με­τα­φο­ρά α­συ­νό­δευ­των α­νη­λίκων στις χώ­ρες προ­έ­λευ­σής τους.

Ε­πι­πλέ­ον, πρέ­πει να ει­σα­χθούν μέ­τρα προ­κειμέ­νου να δια­σφα­λι­στεί ό­τι η νο­μο­θε­σί­α εφαρ­μό­ζε­ται κατά τρό­πο που ε­ξα­σφα­λί­ζει την προ­ά­σπι­ση των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των των προ­σφύ­γων, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της διατή­ρη­σης του σε­βα­σμού για τη θε­με­λιώ­δη αρ­χή της μη ε­πα­να­προ­ώ­θη­σης (non-refoulement). Για το σκο­πό αυ­τό:

πρέ­πει να ει­σα­χθεί έ­να κα­τα­στα­τι­κό τεκ­μή­ριο κατά της κρά­τη­σης, κα­θώς και μη­χα­νι­σμοί προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στεί ό­τι κά­θε α­πό­φα­ση κρά­τη­σης ε­νός αι­τού­ντος ά­συ­λο ε­πα­νε­ξε­τά­ζε­ται αυ­τό­μα­τα και τα­κτι­κά ως προς τη νο­μι­μό­τη­τα, την α­να­γκαιό­τη­τα και την καταλ­λη­λό­τη­τά της μέ­σω μί­ας έ­γκαι­ρης, προ­φο­ρι­κής α­κρό­α­σης από κά­ποιο δι­κα­στή­ριο ή άλ­λο πα­ρεμ­φε­ρή αρ­μό­διο και α­με­ρό­λη­πτο φο­ρέα, σε συν­δυα­σμό με την κα­τάλ­λη­λη νο­μι­κή συν­δρο­μή, σύμ­φω­να με τις α­να­θε­ω­ρη­μέ­νες κα­τευ­θυ­ντή­ριες γραμ­μές της Ύ­πα­της Αρ­μο­στεί­ας του Η.Ε. για τους Πρό­σφυ­γες σχε­τι­κά με τα ε­φαρ­μο­στέ­α κρι­τή­ρια και τα πρό­τυ­πα που α­φο­ρούν την κρά­τη­ση αι­τού­ντων ά­συ­λο. Η κρά­τη­ση ευ­πα­θών α­τό­μων που ζη­τούν ά­συ­λο, με­τα­ξύ άλ­λων α­νή­λι­κοι, θύ­μα­τα βα­σα­νι­στη­ρί­ων που ε­πέ­ζη­σαν και έ­γκυες γυ­ναί­κες, α­πα­γο­ρεύ­εται·

πρέ­πει να θε­σπι­στούν μη­χα­νι­σμοί προ­κει­μέ­νου να πα­ρακο­λου­θού­νται οι μέθο­δοι α­στυ­νό­μευ­σης των συ­νό­ρων και να ε­ξα­σφα­λι­στεί ό­τι δεν ε­φαρ­μό­ζο­νται πρα­κτι­κές επα­να­προ­ώ­θη­σης. Οι εν λό­γω μη­χα­νι­σμοί πρέ­πει ε­πί­σης να πα­ρέ­χουν πρό­σβα­ση σε πλή­ρεις δια­δι­κα­σί­ες έ­ρευ­νας σε πε­ρί­πτω­ση κα­ταγ­γε­λιών για τέτοιες πρα­κτι­κές·

οι συλ­λη­φθέντες με­τα­νάστες πρέ­πει να ε­νη­με­ρώ­νο­νται, α­μέ­σως με­τά τη σύλ­λη­ψή τους και σε γλώσ­σα κα­τανο­η­τή σε αυ­τούς, για τα δι­καιώ­μα­τά τους, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του δι­καιώ­ματος για αί­τη­ση χο­ρήγη­σης α­σύ­λου. Η πρό­σβα­ση σε δια­δι­κα­σί­ες κα­θο­ρι­σμού του κα­θε­στώ­τος του πρό­σφυ­γα πρέ­πει να είναι δια­θέ­σι­μη σε ό­λες τις πε­ριο­χές ό­που κρα­τού­νται με­τα­νά­στες·

το προ­σω­πι­κό της α­στυ­νο­μί­ας που υ­πη­ρε­τεί σε συ­νο­ρια­κές πε­ριο­χές, και ι­δί­ως στα α­να­το­λικά και νό­τια σύ­νο­ρα, πρέ­πει να λαμ­βά­νει λε­πτο­με­ρή κατάρ­τι­ση για τους κα­νό­νες των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των, κα­θώς και για τις αρ­χές και τους κα­νό­νες που διέ­πουν την προ­στα­σί­α των προ­σφύ­γων, προ­κει­μέ­νου να εί­ναι σε θέ­ση να ανα­γνω­ρί­ζει και να πα­ρα­πέ­μπει τα ά­το­μα που ζη­τούν ά­συ­λο στις αρ­μό­διες αρ­χές·

πρέ­πει να ε­φαρ­μο­στεί και να δια­τη­ρη­θεί μί­α αυ­στη­ρή κα­τα­νο­μή αρ­μο­διο­τήτων με­τα­ξύ των συ­νο­ρο­φυ­λά­κων και των α­ξιω­μα­τι­κών που ε­μπλέ­κο­νται σε δια­δι­κα­σί­ες κα­θο­ρι­σμού του κα­θε­στώ­τος του πρό­σφυ­γα·

το ια­τρι­κό προ­σω­πι­κό στα κέ­ντρα συ­νο­ρια­κής φύ­λα­ξης πρέ­πει να εί­ναι κα­τάλ­λη­λα κα­ταρ­τι­σμέ­νο προ­κει­μένου να κα­λύ­πτει τα ι­διαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της πα­ρο­χής πε­ρί­θαλ­ψης σε κέ­ντρα κρά­τη­σης και τις ειδι­κές α­νά­γκες των αι­τού­ντων ά­συ­λο, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των ψυ­χο­λο­γι­κών α­να­γκών·

η κα­τάρ­τι­ση των υ­παλ­λή­λων ε­πι­βο­λής του νόμου πρέ­πει να πε­ρι­λαμ­βά­νει την κα­τάρ­τι­ση στη χρή­ση βί­ας, και να προβλέ­πει την α­ντι­με­τώπι­ση ρα­τσι­στι­κών ή δια­κρι­τι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών και στά­σε­ων με­τα­ξύ των α­ξιω­μα­τι­κών·

πρέ­πει να δη­μιουρ­γη­θεί έ­νας μό­νι­μος, α­νε­ξάρ­τη­τος φο­ρέ­ας πα­ρα­κο­λού­θη­σης και ε­πι­θε­ώ­ρη­σης, ο ο­ποί­ος θα πραγ­μα­το­ποιεί τα­κτι­κές, αιφ­νι­δια­στι­κές και α­πε­ριό­ρι­στες επι­σκέ­ψεις σε ό­λες τις ε­γκα­τα­στά­σεις ό­που κρα­τού­νται οι αι­τού­ντες ά­συ­λο, και θα ε­ξα­σφα­λί­ζει την τή­ρη­ση του διε­θνούς και ε­θνι­κού δι­καί­ου και των διε­θνών και ε­θνι­κών κα­νό­νων.

Η Διε­θνής Α­μνη­στεί­α κα­λεί την Ε­πι­τρο­πή της Ε.Ε., αρ­μό­δια για την α­να­θε­ώ­ρη­ση της εφαρ­μο­γής του Κα­νο­νι­σμού Δου­βλί­νο Ι­Ι, να ε­ξε­τά­σει τις ευ­θύ­νες της Ελ­λά­δας στην ε­πα­να­προ­ώ­θη­ση α­τό­μων που μπο­ρεί να υ­πέ­στη­σαν διώ­ξεις κα­τά την ε­πι­στρο­φή στη χώ­ρα τους, ε­πει­δή τους αρ­νή­θη­καν το δι­καί­ω­μα για ε­πί της ου­σί­ας ε­πα­νε­ξέ­τα­ση των αι­τή­σε­ών τους έ­πει­τα από μί­α α­πό­φα­ση «δια­κο­πής».

Η Διε­θνής Α­μνη­στεί­α κα­λεί ε­πί­σης την Ε­πι­τρο­πή της Ε.Ε., αρ­μό­δια για την πα­ρα­κο­λού­θη­ση της ε­φαρ­μο­γής της Ο­δη­γί­ας για τις συν­θή­κες υ­πο­δο­χής των αι­τού­ντων ά­συ­λο, να ε­ξε­τά­σει τις ευ­θύ­νες της Ελ­λά­δας για μη πα­ρο­χή: κα­τάλ­λη­λων συνθηκών δια­βί­ω­σης σε κρα­του­μέ­νους· ε­παρ­κούς πρό­σβα­σης σε υ­πη­ρε­σί­ες διερ­μη­νεί­ας· πλη­ρο­φο­ριών σχε­τι­κά με τις συν­θή­κες υ­πο­δο­χής· και ε­παρ­κούς νο­μι­κής συν­δρο­μής.

5.3 Συ­στά­σεις σχε­τι­κά με την προ­στα­σί­α των δι­καιω­μά­των των
με­τα­να­στών

Η Διε­θνής Α­μνη­στί­α πα­ρο­τρύ­νει τις αρ­χές να α­να­θε­ω­ρή­σουν τις πο­λι­τι­κές κρά­τη­σης των με­τα­να­στών, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στούν τα ε­ξής:

η ε­πι­κύ­ρω­ση της Διε­θνούς Σύμ­βα­σης για την Προ­στα­σί­α των Δι­καιω­μά­των Ό­λων των Με­τα­να­στών Ερ­γα­ζο­μέ­νων και των Με­λών των Οι­κο­γε­νειών τους ·

ό­τι η κρά­τηση α­συ­νό­δευ­των α­νη­λί­κων α­πα­γορεύ­ε­ται και ό­τι υ­πάρ­χει τεκ­μή­ριο κα­τά της κρά­τη­σης α­τό­μων, ό­πως γυ­ναι­κών με παι­διά·

ό­τι τί­θε­νται σε ι­σχύ μη­χα­νι­σμοί για τη δια­σφά­λι­ση του δι­καιώ­μα­τος ό­λων των με­τα­να­στών να αμ­φι­σβη­τούν τη νο­μι­μό­τη­τα της κρά­τη­σής τους, πε­ρι­λαμ­βανο­μέ­νου του δι­καιώ­μα­τος σε προ­σφυ­γή, και ό­τι πα­ρέ­χε­ται α­ποκα­τά­στα­ση σε ό­σους α­πο­δεικνύ­ε­ται ό­τι κρα­τή­θη­καν πα­ρά­νο­μα·

ό­τι κά­θε καταγ­γε­λί­α για ρα­τσι­σμό, κα­κομε­τα­χεί­ρι­ση και άλ­λες προ­σβο­λές κα­τά κρα­του­μέ­νων διε­ρευ­νά­ται ά­μεσα σύμ­φω­να με το σχε­τι­κό διε­θνές δί­καιο και τους διε­θνείς κα­νό­νες, και οι φε­ρό­με­νοι υ­πεύ­θυ­νοι α­ντι­με­τω­πί­ζο­νται κα­τάλ­λη­λα ε­νώ­πιον της δι­καιοσύ­νης. Για το σκο­πό αυ­τό, πρέ­πει να ει­σαχθούν μη­χα­νι­σμοί, ώ­στε να ε­ξα­σφα­λι­στεί ό­τι οι κρα­τού­με­νοι έ­χουν τα­κτι­κή πρό­σβα­ση σε α­νε­ξάρ­τη­τους φο­ρείς που μπο­ρούν να α­σχο­λη­θούν με τέ­τοιες κα­ταγ­γε­λί­ες, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νομέ­νων των ποι­νι­κών δι­κα­στη­ρί­ων·

πρέ­πει να δη­μιουρ­γη­θεί έ­νας μό­νι­μος, α­νε­ξάρ­τη­τος φο­ρέ­ας πα­ρα­κο­λού­θη­σης και ε­πι­θε­ώ­ρη­σης, ο ο­ποί­ος θα πραγ­μα­το­ποιεί τα­κτι­κές, αιφ­νι­δια­στι­κές και α­πε­ριό­ρι­στες ε­πι­σκέ­ψεις σε ό­λες τις ε­γκα­τα­στά­σεις ό­που κρα­τού­νται με­τα­νά­στες, και θα ε­ξα­σφα­λί­ζει την τή­ρη­ση του διε­θνούς και ε­θνι­κού δι­καί­ου και των διε­θνών και ε­θνι­κών κα­νόνων·

η χρη­σι­μο­ποί­η­ση γυ­ναι­κεί­ου προ­σω­πι­κού σε κέ­ντρα ό­που στε­γά­ζο­νται γυ­ναί­κες, προ­κει­μέ­νου να ε­ξα­σφα­λί­ζε­ται η σω­μα­τι­κή προ­στα­σί­α των γυ­ναι­κών στα εν λό­γω κέ­ντρα·

ό­τι οι α­ξιωμα­τι­κοί και το λοι­πό προ­σω­πι­κό που ε­μπλέ­κο­νται στη λει­τουρ­γί­α των κέ­ντρων κρά­τη­σης «δια­θέ­τουν κα­λά α­νε­πτυγ­μέ­νες ι­κα­νό­τη­τες στον το­μέ­α της δια­προ­σω­πι­κής ε­πι­κοι­νω­νί­ας … [και εί­ναι] ε­ξοι­κειωμέ­νοι με τις δια­φο­ρε­τι­κές κουλ­τού­ρες των κρα­του­μέ­νων και του­λά­χι­στον ο­ρι­σμέ­νοι εξ αυ­τών … δια­θέ­τουν σχε­τι­κές γλωσ­σι­κές δε­ξιό­τη­τες. Ε­πι­πλέ­ον, πρέ­πει να μα­θαί­νουν να α­να­γνω­ρί­ζουν τα πι­θα­νά συ­μπτώμα­τα α­ντι­δρά­σε­ων που προ­έρ­χο­νται α­πό στρες και που εν­δέ­χε­ται να πα­ρου­σιά­σουν οι κρα­τού­με­νοι (εί­τε με­τατραυ­μα­τι­κής αι­τιο­λο­γί­ας εί­τε λό­γω της κοι­νω­νικο­πο­λι­τι­σμι­κής αλ­λα­γής) και να λαμ­βά­νουν τα κα­τάλ­λη­λα μέ­τρα» (συ­στά­σεις της Ευ­ρω­πα­ϊ­κής Ε­πι­τρο­πής για την Πρό­λη­ψη των Βα­σα­νι­στη­ρί­ων).

Ό­σον α­φο­ρά την κακο­με­τα­χεί­ρι­ση των μετα­να­στών, η Διε­θνής Α­μνη­στί­α πα­ρο­τρύ­νει τις αρ­χές να δια­σφα­λί­σουν:

ό­τι διε­νερ­γού­νται εν­δε­λε­χείς, ά­με­σες και α­μερό­λη­πτες έ­ρευ­νες για τις πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των που δια­πρά­χθη­καν σε βά­ρος ατό­μων που συ­νε­λή­φθη­σαν και κρα­τού­νται στις πε­ριο­χές που ανα­φέ­ρο­νται στην πα­ρού­σα έκ­θε­ση (Α­μυ­γδα­λέ­ζα, Χί­ος, Κρή­τη, Λέ­σβος, Πέ­πλο, Σου­φλί και Βρυ­σι­κά)·

ό­τι διε­νερ­γού­νται εν­δε­λε­χείς, ά­με­σες και α­μερό­λη­πτες έ­ρευ­νες για τις πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των που δια­πρά­χθη­καν σε βά­ρος Αφγα­νών με­τα­να­στών τον Δε­κέμ­βριο του 2004·

ό­τι ε­άν συ­γκε­ντρω­θούν αρ­κε­τά στοι­χεί­α, οι φε­ρό­με­νοι δρά­στες αυ­τών των πα­ρα­βιά­σε­ων θα προ­σα­χθούν ε­νώ­πιον της δι­καιο­σύ­νης και ό­τι ε­ξα­σφα­λί­ζε­ται για τα θύ­μα­τα πλή­ρης ε­πα­νόρ­θω­ση, με­τα­ξύ άλ­λων α­πο­κα­τά­στα­ση, α­πο­ζημί­ω­ση, ι­κα­νο­ποί­ηση, και εγ­γυ­ή­σεις μη-ε­πα­νάλη­ψης·

ό­τι διε­νερ­γού­νται εν­δε­λε­χείς, ά­με­σες και α­μερό­λη­πτες έ­ρευ­νες για τις πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των που διαπρά­χθη­καν σε βά­ρος των Αλ­βα­νών με­τα­να­στών που α­να­φέ­ρο­νται στην πα­ρού­σα έκ­θε­ση· ό­τι ε­άν συ­γκε­ντρω­θούν αρ­κε­τά στοι­χεί­α, οι φε­ρό­με­νοι δρά­στες αυ­τών των πα­ρα­βιά­σε­ων θα προ­σα­χθούν ε­νώ­πιον της δι­καιο­σύ­νης και ό­τι ε­ξα­σφα­λί­ζεται για τα θύ­μα­τα πλή­ρης ε­πα­νόρ­θω­ση, με­τα­ξύ άλ­λων α­πο­κα­τά­στα­ση, α­πο­ζημί­ω­ση, ι­κα­νο­ποί­η­ση, και εγ­γυ­ή­σεις μη-ε­πα­νά­λη­ψης.

5.4 Συ­στά­σεις σχε­τι­κά με την προ­στα­σί­α των δι­καιω­μάτων των Ρο­μά

Η Διε­θνής Α­μνη­στί­α καλεί το Υ­πουρ­γεί­ο Εσω­τε­ρι­κών να λά­βει ό­λα τα α­πα­ραί­τη­τα μέ­τρα σε συν­δυα­σμό με τις το­πι­κές αρ­χές προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στεί ό­τι:

ε­φαρ­μό­ζε­ται προ­σω­ρι­νή α­να­στο­λή των εξώ­σε­ων, μέ­χρις ό­του τε­θούν σε ι­σχύ ε­παρ­κείς εγ­γυ­ή­σεις ώστε να ε­ξα­σφα­λι­στεί η συμ­μόρ­φω­ση με το διε­θνές δί­καιο·

οι κά­τοι­κοι Ρομά δεν υ­πό­κει­νται σε βί­αιες ε­ξώ­σεις α­πό τους κα­ταυ­λι­σμούς τους. Αυ­τό συ­νε­πά­γε­ται, με­τα­ξύ άλ­λων, ό­τι οι κα­ταυ­λι­σμοί δεν πρέ­πει να κα­τε­δα­φίζο­νται χω­ρίς να έ­χουν ει­δο­ποι­η­θεί ε­γκαί­ρως οι κά­τοι­κοι· ό­τι για τους Ρο­μά που έ­χουν υ­πο­στεί έ­ξω­ση προ­βλέ­πε­ται με­τε­γκα­τά­στα­ση, η ο­ποί­α πλη­ροί το δι­καί­ω­μα σε ε­παρ­κή στέ­γα­ση και άλ­λους κα­νό­νες δια­βί­ω­σης, ό­πως προ­βλέ­πο­νται στις δια­τά­ξεις του ICCPR, του ICESCR και της Διε­θνούς Σύμ­βα­σης για την Ε­ξά­λει­ψη Ό­λων των Μορ­φών Φυ­λε­τι­κών Διακρί­σε­ων· ό­τι οι συμ­φω­νί­ες που πραγ­μα­το­ποιού­νται με τους Ρο­μά πριν α­πό τη με­τε­γκα­τά­στα­σή τους τη­ρού­νται στο α­κέ­ραιο· και ό­τι οι δια­δι­κα­σί­ες λή­ψης α­πο­φά­σε­ων ε­ξα­σφα­λί­ζουν την ε­ποι­κο­δο­μη­τική συμ­με­το­χή εκ­προ­σώ­πων των Ρο­μά στην α­να­ζή­τη­ση εναλ­λα­κτι­κών λύ­σε­ων για τις ε­ξώ­σεις και τη στέ­γα­σή τους·

δια­τί­θε­νται χώ­ροι προ­σω­ρι­νής δια­μο­νής για τους Ρο­μά που ε­πι­λέ­γουν να εί­ναι με­τακι­νού­με­νοι·

δη­μιουρ­γού­νται προ­γράμ­μα­τα για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση των προ­κα­ταλή­ψε­ων σε βά­ρος των Ρο­μά με­τα­ξύ του πλη­θυ­σμού εν γέ­νει, και των κοι­νο­τή­των που γειτ­νιάζουν με τους κα­ταυ­λι­σμούς των Ρο­μά ει­δι­κό­τε­ρα.

Η Διε­θνής Α­μνη­στεί­α κα­λεί ε­πί­σης τους διε­θνείς φο­ρείς, ό­πως η Έ­νω­ση Ευ­ρω­πα­ϊ­κών Πο­δο­σφαι­ρι­κών Ο­μο­σπον­διών [UEFA], που α­ξιο­λο­γούν τις αι­τή­σεις της Ελ­λά­δας για α­νά­λη­ψη της διε­ξα­γω­γής διε­θνών εκ­δη­λώ­σε­ων, να ζη­τούν εγ­γυ­ή­σεις α­πό τις αρ­χές ό­τι η φι­λο­ξε­νί­α των εκ­δη­λώ­σε­ων δεν θα α­πο­βαί­νει σε βά­ρος των αν­θρώ­πι­νων δι­καιω­μά­των των κα­τοί­κων των προ­τει­νό­με­νων προς α­νά­πτυ­ξη πε­ριο­χών.

Η Διε­θνής Α­μνη­στεί­α ε­πα­να­λαμ­βά­νει τη σύ­στα­ση της ECRI προς τις αρ­χές «να πα­ρέ­χεται κα­τάρ­τι­ση στην α­στυ­νο­μί­α, στους δη­μό­σιους α­ξιω­μα­τού­χους, στο Συ­νή­γο­ρο του Πο­λί­τη, στους ει­σαγ­γε­λείς και στους δι­κα­στές με μία α­ντί­λη­ψη των προ­βλη­μά­των του ρα­τσι­σμού κα­τά των Ρο­μά, και της α­νά­γκης να βε­βαιώ­νε­ται σε κά­θε πε­ρίπτω­ση, το κα­τά πό­σον μί­α α­ξιό­ποι­νη πρά­ξη έ­χει ρα­τσι­στι­κό χα­ρα­κτή­ρα, προ­κει­μέ­νου να προ­βαί­νουν στις εν­δε­δειγ­μέ­νες ε­νέρ­γειες». Στο πλαί­σιο αυ­τό, η ορ­γά­νω­ση πα­ρο­τρύ­νει ε­πί­σης:

τις α­στυ­νο­μι­κές αρ­χές να ε­ξα­σφα­λί­σουν ό­τι τό­σο οι ρατσι­στι­κές ε­πι­θέ­σεις ε­να­ντί­ον ατό­μων Ρο­μά που δια­πράτ­το­νται α­πό μη κρα­τι­κούς φο­ρείς, ό­σο και οι κα­ταγ­γε­λί­ες πε­ρί κα­κο­με­τα­χείρι­σης Ρο­μά α­πό α­στυ­νο­μι­κούς, διε­ρευ­νώ­νται πλήρως, και ό­τι ε­άν συ­γκε­ντρώ­νο­νται αρ­κε­τά στοι­χεί­α οι πι­θα­νοί δρά­στες θα προ­σά­γο­νται στη δι­καιο­σύ­νη·

τις αρ­μό­διες αρ­χές να ε­ξα­σφα­λί­σουν ό­τι οι Ρο­μά, που εί­ναι με­τα­νά­στες α­πό την Αλ­βα­νί­α, δεν υ­πό­κει­νται σε δια­κρι­τι­κή με­τα­χεί­ρι­ση.

5.5 Συ­στά­σεις σχε­τι­κά με την προ­στα­σί­α των δι­καιω­μά­των των
μειο­νο­τή­των

Η ορ­γά­νω­ση πα­ρο­τρύ­νει τις αρ­χές να ε­ξα­σφα­λίσουν ό­τι οι δια­τά­ξεις των Άρ­θρων 9, 10 και 11 της ΕΣΔΑ ε­φαρ­μό­ζο­νται πλή­ρως, μέ­σω:

της ε­πι­κύ­ρω­σης της Σύμ­βα­σης Πλαί­σιο για την προ­στα­σί­α των ε­θνι­κών μειο­νο­τή­των, την ο­ποί­α η Ελ­λά­δα υ­πέ­γρα­ψε το 1997·

της α­να­θε­ώ­ρη­σης της ι­σχύ­ου­σας νο­μο­θε­σί­ας ό­σον α­φο­ρά τη λει­τουρ­γί­α των μη κυ­βερ­νη­τι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων με στό­χο τη δια­σφά­λι­ση, με τρό­πο που δεν συ­νε­πά­γε­ται δια­κρί­σεις, των δι­καιω­μά­των στη θρη­σκευ­τι­κή ε­λευ­θε­ρί­α, στην ε­λευ­θε­ρί­α της έκ­φρα­σης και του συ­νε­ταιρί­ζε­σθαι.

Η ορ­γά­νω­ση συ­νι­στά κυ­ρί­ως την α­ντι­με­τώ­πι­ση των πα­ρα­βιάσε­ων που πλήτ­τουν τα μέ­λη μειο­νο­τή­των ως α­πο­τέ­λε­σμα μί­ας νο­μοθε­σί­ας που ει­σά­γει δια­κρί­σεις. Αυ­τό συ­νε­πά­γε­ται τα ε­ξής:

την ε­ξα­σφά­λι­ση ό­τι ό­λα τα ά­το­μα που, βά­σει αυ­τής της νο­μο­θε­σί­ας α­πώ­λε­σαν τα δι­καιώ­μα­τα υ­πη­κο­ό­τητάς τους, ε­νη­με­ρώ­νο­νται πλή­ρως για τις συνθή­κες υ­πό τις ο­ποί­ες ε­λή­φθησαν αυ­τές οι α­πο­φά­σεις·

τη διευ­κό­λυν­ση της πο­λι­το­γρά­φη­σης α­τό­μων που έ­χουν α­πο­λέσει την υ­πη­κο­ό­τη­τά τους κατ’ αυ­τόν τον τρό­πο, με­τα­ξύ άλ­λων α­παλ­λα­γή α­πό τα σχετι­κά έ­ξο­δα και ει­σα­γω­γή δια­δι­κα­σιών για την ε­πι­τά­χυν­ση της δια­δι­κα­σί­ας πο­λι­το­γρά­φη­σης·

τη δια­σφάλι­ση ό­τι ό­λα τα ά­το­μα που έ­χουν α­πο­λέσει τα δι­καιώ­μα­τα υ­πη­κο­ό­τη­τάς τους κατ’ αυ­τόν τον τρό­πο θα α­να­κτή­σουν πρό­σβα­ση στο πλή­ρες φά­σμα των κοι­νω­νι­κών πα­ρο­χών που δι­καιού­νται ως Έλ­λη­νες πο­λί­τες.

Η ορ­γά­νω­ση κα­λεί ε­πί­σης τις αρ­χές να α­να­θε­ω­ρή­σουν τις πο­λι­τικές που α­φο­ρούν την α­να­γνώρι­ση των μειο­νο­τή­των, κυ­ρί­ως με στό­χο:

να δο­θεί τέ­λος στην πρα­κτι­κή κα­τα­γρα­φής σε λί­στα των α­να­γνω­ρι­σμέ­νων μειο­νο­τή­των·

να θε­σπι­στούν μη­χα­νι­σμοί που θα δια­σφα­λί­ζουν ό­τι η κυ­βέρ­νη­ση συμ­μορ­φώ­νε­ται με την υ­πο­χρέ­ω­σή της να σέ­βε­ται, να προ­α­σπί­ζει και να εκ­πλη­ρώ­νει το δι­καί­ω­μα στον αυ­το­προσ­διο­ρι­σμό, σύμ­φω­να με κα­θιε­ρω­μέ­να, σα­φή και α­ντι­κει­μενι­κά κρι­τή­ρια.

back

10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων δικαιωμάτων τους αποτελεί το θεμέλιο της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο.

Επειδή η παραγνώριση και η περιφρόνηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου οδήγησαν σε πράξεις βαρβαρότητας, που εξεγείρουν την ανθρώπινη συνείδηση, και η προοπτική ενός κόσμου όπου οι άνθρωποι θα είναι ελεύθεροι να μιλούν και να πιστεύουν, λυτρωμένοι από τον τρόμο και την αθλιότητα, έχει διακηρυχθεί ως η πιο υψηλή επιδίωξη του ανθρώπου.

Επειδή έχει ουσιαστική σημασία να προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα από ένα καθεστώς δικαίου, ώστε ο άνθρωπος να μην αναγκάζεται να προσφεύγει, ως έσχατο καταφύγιο, στην εξέγερση κατά της τυραννίας και της καταπίεσης.

Επειδή έχει ουσιαστική σημασία να ενθαρρύνεται η ανάπτυξη φιλικών σχέσεων ανάμεσα στα έθνη.

Επειδή, με τον καταστατικό Χάρτη, οι λαοί των Ηνωμένων Εθνών διακήρυξαν και πάλι την πίστη τους στα θεμελιακά δικαιώματα του ανθρώπου, στην αξιοπρέπεια και την αξία της ανθρώπινης προσωπικότητας, στην ισότητα δικαιωμάτων ανδρών και γυναικών, και διακήρυξαν πως είναι αποφασισμένοι να συντελέσουν στην κοινωνική πρόοδο και να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες ζωής στα πλαίσια μιας ευρύτερης ελευθερίας.

Επειδή τα κράτη μέλη ανέλαβαν την υποχρέωση να εξασφαλίσουν, σε συνεργασία με τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών, τον αποτελεσματικό σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιακών ελευθεριών σε όλο τον κόσμο.

Επειδή η ταυτότητα αντιλήψεων ως προς τα δικαιώματα και τις ελευθερίες αυτές έχει εξαιρετική σημασία για να εκπληρωθεί πέρα ως πέρα αυτή η υποχρέωση,

Η ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ

Διακηρύσσει ότι η παρούσα Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποτελεί το κοινό ιδανικό στο οποίο πρέπει να κατατείνουν όλοι οι λαοί και όλα τα έθνη, έτσι ώστε κάθε άτομο και κάθε όργανο της κοινωνίας, με τη Διακήρυξη αυτή διαρκώς στη σκέψη, να καταβάλλει, με τη διδασκαλία και την παιδεία, κάθε προσπάθεια για να αναπτυχθεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων και των ελευθεριών αυτών, και να εξασφαλιστεί προοδευτικά, με εσωτερικά και διεθνή μέσα, η παγκόσμια και αποτελεσματική εφαρμογή τους, τόσο ανάμεσα στους λαούς των ίδιων των κρατών μελών όσο και ανάμεσα στους πληθυσμούς χωρών που βρίσκονται στη δικαιοδοσία τους.

ΑΡΘΡΟ 1

‘Ολοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι προικισμένοι με λογική και συνείδηση, και οφείλουν να συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης.

ΑΡΘΡΟ 2

Κάθε άνθρωπος δικαιούται να επικαλείται όλα τα δικαιώματα και όλες τις ελευθερίες που προκηρύσσει η παρούσα Διακήρυξη, χωρίς καμία απολύτως διάκριση, ειδικότερα ως προς τη φυλή, το χρώμα, το φύλο, τη γλώσσα, τις θρησκείες, τις πολιτικές ή οποιεσδήποτε άλλες πεποιθήσεις, την εθνική ή κοινωνική καταγωγή, την περιουσία, τη γέννηση ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση.

Δεν θα μπορεί ακόμα να γίνεται καμία διάκριση εξαιτίας του πολιτικού, νομικού ή διεθνούς καθεστώτος της χώρας από την οποία προέρχεται κανείς, είτε πρόκειται για χώρα ή εδαφική περιοχή ανεξάρτητη, υπό κηδεμονία ή υπεξουσία, ή που βρίσκεται υπό οποιονδήποτε άλλον περιορισμό κυριαρχίας.

ΑΡΘΡΟ 3

Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική του ασφάλεια.

ΑΡΘΡΟ 4

Κανείς δεν επιτρέπεται να ζει υπό καθεστώς δουλείας, ολικής ή μερικής. Η δουλεία και το δουλεμπόριο υπό οποιαδήποτε μορφή απαγορεύονται.

ΑΡΘΡΟ 5

Κανείς δεν επιτρέπεται να υποβάλλεται σε βασανιστήρια ούτε σε ποινή ή μεταχείριση σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική.

ΑΡΘΡΟ 6

Καθένας, όπου και αν βρίσκεται, έχει δικαίωμα στην αναγνώριση της νομικής του προσωπικότητας.

ΑΡΘΡΟ 7

‘Ολοι είναι ίσοι απέναντι στον νόμο και έχουν δικαίωμα σε ίση προστασία του νόμου, χωρίς καμία απολύτως διάκριση. ‘Ολοι έχουν δικαίωμα σε ίση προστασία από κάθε διάκριση που θα παραβίαζε την παρούσα Διακήρυξη και από κάθε πρόκληση για μια τέτοια δυσμενή διάκριση.

ΑΡΘΡΟ 8

Καθένας έχει δικαίωμα να ασκεί αποτελεσματικά ένδικα μέσα στα αρμόδια εθνικά δικαστήρια κατά των πράξεων που παραβιάζουν τα θεμελιακά δικαιώματα τα οποία του αναγνωρίζουν το Σύνταγμα και ο νόμος.

ΑΡΘΡΟ 9

Κανείς δεν μπορεί να συλλαμβάνεται, να κρατείται ή να εξορίζεται αυθαίρετα.

ΑΡΘΡΟ 10

Καθένας έχει δικαίωμα, με πλήρη ισότητα, να εκδικάζεται η υπόθεσή του δίκαια και δημόσια, από δικαστήριο ανεξάρτητο και αμερόληπτο, που θα αποφασίσει είτε για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του είτε, σε περίπτωση ποινικής διαδικασίας, για το βάσιμο της κατηγορίας που στρέφεται εναντίον του.

ΑΡΘΡΟ 11

1. Κάθε κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα πρέπει να θεωρείται αθώος, ωσότου διαπιστωθεί η ενοχή του σύμφωνα με τον νόμο, σε ποινική δίκη, κατά την οποία θα του έχουν εξασφαλιστεί όλες οι απαραίτητες για την υπεράσπισή του εγγυήσεις.
2. Κανείς δεν θα καταδικάζεται για πράξεις ή παραλείψεις που, κατά τον χρόνο που τελέστηκαν, δεν συνιστούσαν αξιόποινο αδίκημα κατά το εσωτερικό ή το διεθνές δίκαιο. Επίσης, δεν επιβάλλεται ποινή βαρύτερη από εκείνη που ίσχυε κατά τον χρόνο που τελέστηκε η αξιόποινη πράξη.

ΑΡΘΡΟ 12

Κανείς δεν επιτρέπεται να υποστεί αυθαίρετες επεμβάσεις στην ιδιωτική του ζωή, την οικογένεια, την κατοικία ή την αλληλογραφία του, ούτε προσβολές της τιμής και της υπόληψης του. Καθένας έχει το δικαίωμα να τον προστατεύουν οι νόμοι από επεμβάσεις και προσβολές αυτού του είδους.

ΑΡΘΡΟ 13

1. Καθένας έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ελεύθερα και να εκλέγει τον τόπο της διαμονής του στο εσωτερικό ενός κράτους.
2. Καθένας έχει το δικαίωμα να εγκαταλείπει οποιαδήποτε χώρα, ακόμα και τη δική του, και να επιστρέφει σε αυτήν.

ΑΡΘΡΟ 14

1. Κάθε άτομο που καταδιώκεται έχει το δικαίωμα να ζητά άσυλο και του παρέχεται άσυλο σε άλλες χώρες.
2. Το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί κανείς να το επικαλεστεί, σε περίπτωση δίωξης για πραγματικό αδίκημα του κοινού ποινικού δικαίου ή για ενέργειες αντίθετες προς τους σκοπούς και τις αρχές του ΟΗΕ.

ΑΡΘΡΟ 15

1. Καθένας έχει το δικαίωμα μιας ιθαγένειας.
2. Κανείς δεν μπορεί να στερηθεί αυθαίρετα την ιθαγένειά του ούτε το δικαίωμα να αλλάξει ιθαγένεια.

ΑΡΘΡΟ 16

1. Από τη στιγμή που θα φθάσουν σε ηλικία γάμου, ο άνδρας και η γυναίκα, χωρίς κανένα περιορισμό εξαιτίας της φυλής, της εθνικότητας ή της θρησκείας, έχουν το δικαίωμα να παντρεύονται και να ιδρύουν οικογένεια. Και οι δύο έχουν ίσα δικαιώματα ως προς τον γάμο, κατά τη διάρκεια του γάμου και κατά τη διάλυσή του.
2. Γάμος δεν μπορεί να συναφθεί παρά μόνο με ελεύθερη και πλήρη συναίνεση των μελλονύμφων.
3. Η οικογένεια είναι το φυσικό και το βασικό στοιχείο της κοινωνίας και έχει το δικαίωμα προστασίας από την κοινωνία και το κράτος.

ΑΡΘΡΟ 17

1. Κάθε άτομο, μόνο του ή με άλλους μαζί, έχει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας.
2. Κανείς δεν μπορεί να στερηθεί αυθαίρετα την ιδιοκτησία του.

ΑΡΘΡΟ 18

Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας. Στο δικαίωμα αυτό περιλαμβάνεται η ελευθερία για την αλλαγή της θρησκείας ή πεποιθήσεων, όπως και η ελευθερία να εκδηλώνει κανείς τη θρησκεία του ή τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, μόνος ή μαζί με άλλους, δημόσια ή ιδιωτικά, με τη διδασκαλία, την άσκηση, τη λατρεία και με την τέλεση θρησκευτικών τελετών.

ΑΡΘΡΟ 19

Καθένας έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης, που σημαίνει το δικαίωμα να μην υφίσταται δυσμενείς συνέπειες για τις γνώμες του, και το δικαίωμα να αναζητεί, να παίρνει και να διαδίδει πληροφορίες και ιδέες, με οποιοδήποτε μέσο έκφρασης, και από όλο τον κόσμο.

ΑΡΘΡΟ 20

1. Καθένας έχει το δικαίωμα να συνέρχεται και να συνεταιρίζεται ελεύθερα και για ειρηνικούς σκοπούς.
2. Κανείς δεν μπορεί να υποχρεωθεί να συμμετέχει σε ορισμένο σωματείο.

ΑΡΘΡΟ 21

1. Καθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας του, άμεσα ή έμμεσα, με αντιπροσώπους ελεύθερα εκλεγμένους.
2. Καθένας έχει το δικαίωμα να γίνεται δεκτός, υπό ίσους όρους, στις δημόσιες υπηρεσίες της χώρας του.
3. Η λαϊκή θέληση είναι το θεμέλιο της κρατικής εξουσίας. Η θέληση αυτή πρέπει να εκφράζεται με τίμιες εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξάγονται περιοδικά, με καθολική, ίση και μυστική ψηφοφορία, ή με αντίστοιχη διαδικασία που να εξασφαλίζει την ελευθερία της εκλογής.

ΑΡΘΡΟ 22

Κάθε άτομο, ως μέλος του κοινωνικού συνόλου, έχει δικαίωμα κοινωνικής προστασίας. Η κοινωνία, με την εθνική πρωτοβουλία και τη διεθνή συνεργασία, ανάλογα πάντα με την οργάνωση και τις οικονομικές δυνατότητες κάθε κράτους, έχει χρέος να του εξασφαλίσει την ικανοποίηση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων που είναι απαραίτητα για την αξιοπρέπεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.

ΑΡΘΡΟ 23

1. Καθένας έχει το δικαίωμα να εργάζεται και να επιλέγει ελεύθερα το επάγγελμά του, να έχει δίκαιες και ικανοποιητικές συνθήκες δουλειάς και να προστατεύεται από την ανεργεία.
2. ‘Ολοι, χωρίς καμία διάκριση, έχουν το δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία.
3. Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα δίκαιης και ικανοποιητικής αμοιβής, που να εξασφαλίζει σε αυτόν και την οικογένειά του συνθήκες ζωής άξιες στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η αμοιβή της εργασίας, αν υπάρχει, πρέπει να συμπληρώνεται με άλλα μέσα κοινωνικής προστασίας.
4. Καθένας έχει το δικαίωμα να ιδρύει μαζί με άλλους συνδικάτα και να συμμετέχει σε συνδικάτα για την προάσπιση των συμφερόντων του.

ΑΡΘΡΟ 24

Καθένας έχει το δικαίωμα στην ανάπαυση, σε ελεύθερο χρόνο, και ιδιαίτερα, σε λογικό περιορισμό του χρόνου εργασίας και σε περιοδικές άδειες με πλήρεις αποδοχές.

ΑΡΘΡΟ 25

1. Καθένας έχει δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένεια του υγεία και ευημερία, και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία, ιατρική περίθαλψη όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. ‘Εχει ακόμα δικαίωμα σε ασφάλιση για την ανεργία, την αρρώστια, την αναπηρία, τη χηρεία, τη γεροντική ηλικία, όπως και για όλες τις άλλες περιπτώσεις που στερείται τα μέσα της συντήρησής του, εξαιτίας περιστάσεων ανεξαρτήτων της θέλησης του.
2. Η μητρότητα και η παιδική ηλικία έχουν δικαίωμα ειδικής μέριμνας και περίθαλψης. ‘Ολα τα παιδιά, ανεξάρτητα αν είναι νόμιμα ή εξώγαμα, απολαμβάνουν την ίδια κοινωνική προστασία.

ΑΡΘΡΟ 26

1. Καθένας έχει δικαίωμα στην εκπαίδευση. Η εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται δωρεάν, τουλάχιστον στη στοιχειώδη και βασική βαθμίδα της. Η στοιχειώδης εκπαίδευση είναι υποχρεωτική. Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση πρέπει να εξασφαλίζεται για όλους. Η πρόσβαση στην ανώτατη παιδεία πρέπει να είναι ανοικτή σε όλους, υπό ίσους όρους, ανάλογα με τις ικανότητες τους.
2. Η εκπαίδευση πρέπει να αποβλέπει στην πλήρη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας και στην ενίσχυση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιακών ελευθεριών. Πρέπει να προάγει την κατανόηση, την ανεκτικότητα και τη φιλία ανάμεσα σε όλα τα έθνη και σε όλες τις φυλές και τις θρησκευτικές ομάδες, και να ευνοεί την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των Ηνωμένων Εθνών για τη διατήρηση της ειρήνης.
3. Οι γονείς έχουν, κατά προτεραιότητα, το δικαίωμα να επιλέγουν το είδος της παιδείας που θα δοθεί στα παιδιά τους.

ΑΡΘΡΟ 27

1. Καθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει ελεύθερα στην πνευματική ζωή της κοινότητας, να χαίρεται τις καλές τέχνες και να μετέχει στην επιστημονική πρόοδο και στα αγαθά της.
2. Καθένας έχει το δικαίωμα να προστατεύονται τα ηθικά και υλικά συμφέροντά του που απορρέουν από κάθε είδους επιστημονική, λογοτεχνική ή καλλιτεχνική παραγωγή του.

ΑΡΘΡΟ 28

Καθένας έχει το δικαίωμα να επικρατεί μια κοινωνική και διεθνής τάξη, μέσα στην οποία τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που προκηρύσσει η παρούσα Διακήρυξη να μπορούν να πραγματώνονται σε όλη τους την έκταση.

ΑΡΘΡΟ 29

1. Το άτομο έχει καθήκοντα απέναντι στην κοινότητα, μέσα στα πλαίσια της οποίας και μόνο είναι δυνατή η ελεύθερη και ολοκληρωμένη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.
2. Στην άσκηση των δικαιωμάτων του και στην απόλαυση των ελευθεριών του κανείς δεν υπόκειται παρά μόνο στους περιορισμούς που ορίζονται από τους νόμους, με αποκλειστικό σκοπό να εξασφαλίζεται η αναγνώριση και ο σεβασμός των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των άλλων, και να ικανοποιούνται οι δίκαιες απαιτήσεις της ηθικής, της δημόσιας τάξης και του γενικού καλού, σε μια δημοκρατική κοινωνία.
3. Τα δικαιώματα αυτά και οι ελευθερίες δεν μπορούν, σε καμία περίπτωση, να ασκούνται αντίθετα προς τους σκοπούς και τις αρχές των Ηνωμένων Εθνών.

ΑΡΘΡΟ 30

Καμιά διάταξη της παρούσας Διακήρυξης δεν μπορεί να ερμηνευθεί ότι παρέχει σε ένα κράτος, σε μια ομάδα ή σε ένα άτομο οποιοδήποτε δικαίωμα να επιδίδεται σε ενέργειες ή να εκτελεί πράξεις που αποβλέπουν στην άρνηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών που εξαγγέλλονται σε αυτήν.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
Βασικές διατάξεις
ΤΜΗΜΑ Α’
Μορφή του πολιτεύματος
Άρθρο 1

1. Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευομένη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.

2. Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία.

3. Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.

Άρθρο 2
1. Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.

2. Η Ελλάδα, ακολουθώντας τους γενικά αναγνωρισμένους κανόνες του διεθνούς δικαίου, επιδιώκει την εμπέδωση της ειρήνης, της δικαιοσύνης, καθώς και την ανάπτυξη των φιλικών σχέσεων μεταξύ των λαών και των κρατών.

ΤΜΗΜΑ Β’
Σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας
Άρθρο 3
1. Επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού. Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας, που γνωρίζει κεφαλή της τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, υπάρχει αναπόσπαστα ενωμένη δογματικά με τη Μεγάλη Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης και με κάθε άλλη ομόδοξη Εκκλησία του Χριστού. Τηρεί απαρασάλευτα, όπως εκείνες, τους ιερούς αποστολικούς και συνοδικούς κανόνες και τις ιερές παραδόσεις. Είναι αυτοκέφαλη, διοικείται από την Ιερά Σύνοδο των εν ενεργεία Αρχιερέων και από τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο που προέρχεται από αυτή και συγκροτείται όπως ορίζει ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας, με τήρηση των διατάξεων του Πατριαρχικού Τόμου της κθ’ (29) Ιουνίου 1850 και της Συνοδικής Πράξης της 4ης Σεπτεμβρίου 1928.

2. Το εκκλησιαστικό καθεστώς που υπάρχει σε ορισμένες περιοχές του Κράτους δεν αντίκειται στις διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου.

3. Το κείμενο της Αγίας Γραφής τηρείται αναλλοίωτο. Η επίσημη μετάφρασή του σε άλλο γλωσσικό τύπο απαγορεύεται χωρίς την έγκριση της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδας και της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας στην Κωνσταντινούπολη.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα
Άρθρο 4
1. Οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου.

2. Οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις.

3. Έλληνες πολίτες είναι όσοι έχουν τα προσόντα που ορίζει ο νόμος. Επιτρέπεται να αφαιρεθεί η ελληνική ιθαγένεια μόνο σε περίπτωση που κάποιος απέκτησε εκούσια άλλη ιθαγένεια ή που ανέλαβε σε ξένη χώρα υπηρεσία αντίθετη προς τα εθνικά συμφέροντα, με τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία που προβλέπει ειδικότερα ο νόμος.

4. Μόνο Έλληνες πολίτες είναι δεκτοί σε όλες τις δημόσιες λειτουργίες, εκτός από τις εξαιρέσεις που εισάγονται με ειδικούς νόμους.

5. Οι Έλληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη, ανάλογα με τις δυνάμεις τους.

6. Κάθε Έλληνας που μπορεί να φέρει όπλα είναι υποχρεωμένος να συντελεί στην άμυνα της Πατρίδας, σύμφωνα με του ορισμούς των νόμων.

7. Τίτλοι ευγένειας ή διάκρισης ούτε απονέμονται ούτε αναγνωρίζονται σε Έλληνες πολίτες.

Ερμηνευτική δήλωση:

Η διάταξη της παραγράφου 6 δεν αποκλείει να προβλέπεται με νόμο η υποχρεωτική προσφορά άλλων υπηρεσιών, εντός ή εκτός των ενόπλων δυνάμεων (εναλλακτική θητεία), από όσους έχουν τεκμηριωμένη αντίρρηση συνείδησης για την εκτέλεση ένοπλης ή γενικά στρατιωτικής υπηρεσίας.

Άρθρο 5
1. Καθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη.

2. Όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων. Εξαιρέσεις επιτρέπονται στις περιπτώσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο.

Απαγορεύεται η έκδοση αλλοδαπού που διώκεται για τη δράση του υπέρ της ελευθερίας.

3. Η προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Κανένας δεν καταδιώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο περιορίζεται, παρά μόνο όταν και όπως ορίζει ο νόμος.

4. Απαγορεύονται ατομικά διοικητικά μέτρα που περιορίζουν σε οποιονδήποτε Έλληνα την ελεύθερη κίνηση ή εγκατάσταση στη Χώρα, καθώς και την ελεύθερη έξοδο και είσοδο σ’ αυτήν. Τέτοιου περιεχομένου περιοριστικά μέτρα είναι δυνατόν να επιβληθούν μόνο ως παρεπόμενη ποινή με απόφαση ποινικού δικαστηρίου, σε εξαιρετικές περιπτώσεις ανάγκης και μόνο για την πρόληψη αξιόποινων πράξεων, όπως νόμος ορίζει.
Ερμηνευτική δήλωση:

Στην απαγόρευση της παραγράφου 4 δεν περιλαμβάνεται η απαγόρευση της εξόδου με πράξη του εισαγγελέα, εξαιτίας ποινικής δίωξης, ούτε η λήψη μέτρων που επιβάλλονται για την προστασία της δημόσιας υγείας ή της υγείας ασθενών, όπως νόμος ορίζει.

5. Καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της γενετικής του ταυτότητας. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την προστασία κάθε προσώπου έναντι των βιοϊατρικών παρεμβάσεων.

Άρθρο 5Α
1. Καθένας έχει δικαίωμα στην πληροφόρηση, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό είναι δυνατόν να επιβληθούν με νόμο μόνο εφόσον είναι απολύτως αναγκαίοι και δικαιολογούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, καταπολέμησης του εγκλήματος ή προστασίας δικαιωμάτων και συμφερόντων τρίτων.

2. Καθένας έχει δικαίωμα συμμετοχής στην Κοινωνία της Πληροφορίας. Η διευκόλυνση της πρόσβασης στις πληροφορίες που διακινούνται ηλεκτρονικά, καθώς και της παραγωγής, ανταλλαγής και διάδοσής τους αποτελεί υποχρέωση του Κράτους, τηρουμένων πάντοτε των εγγυήσεων των άρθρων 9, 9Α και 19.

Άρθρο 6
1. Κανένας δε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται χωρίς αιτιολογημένο δικαστικό ένταλμα, που πρέπει να επιδοθεί τη στιγμή που γίνεται η σύλληψη ή η προφυλάκιση. Εξαιρούνται τα αυτόφωρα εγκλήματα.

2. Όποιος συλλαμβάνεται για αυτόφωρο έγκλημα ή με ένταλμα προσάγεται στον αρμόδιο ανακριτή το αργότερο μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες από τη σύλληψη, αν όμως η σύλληψη έγινε έξω από την έδρα του ανακριτή, η προσαγωγή γίνεται μέσα στον απολύτως αναγκαίο χρόνο για τη μεταγωγή του. Ο ανακριτής οφείλει, μέσα σε τρεις ημέρες από την προσαγωγή, είτε να απολύσει τον συλληφθέντα είτε να εκδώσει ένταλμα φυλάκισης. Η προθεσμία αυτή παρατείνεται για δύο ημέρες, αν το ζητήσει αυτός που έχει προσαχθεί, ή σε περίπτωση ανώτερης βίας που βεβαιώνεται αμέσως με απόφαση του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου.

3. Όταν περάσει άπρακτη καθεμία από τις δύο αυτές προθεσμίες, κάθε δεσμοφύλακας ή άλλος, είτε πολιτικός υπάλληλος είτε στρατιωτικός, στον οποίο έχει ανατεθεί η κράτηση εκείνου που έχει συλληφθεί, οφείλει να τον απολύσει αμέσως. Οι παραβάτες τιμωρούνται για παράνομη κατακράτηση και υποχρεούνται να επανορθώσουν κάθε ζημία που έγινε στον παθόντα και να τον ικανοποιήσουν για ηθική βλάβη με χρηματικό ποσό, όπως νόμος ορίζει.

4. Νόμος ορίζει το ανώτατο όριο διάρκειας της προφυλάκισης, που δεν μπορεί να υπερβεί το ένα έτος στα κακουργήματα και τους έξι μήνες στα πλημμελήματα. Σε εντελώς εξαιρετικές περιπτώσεις τα ανώτατα αυτά όρια μπορούν να παραταθούν για έξι και τρεις μήνες, αντίστοιχα, με απόφαση του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου.

Απαγορεύεται η υπέρβαση των ανώτατων ορίων της προφυλάκισης με τη διαδοχική επιβολή του μέτρου αυτού για επί μέρους πράξεις της ίδιας υπόθεσης.

Άρθρο 7
1. Έγκλημα δεν υπάρχει ούτε ποινή επιβάλλεται χωρίς νόμο που να ισχύει πριν από την τέλεση της πράξης και να ορίζει τα στοιχεία της. Ποτέ δεν επιβάλλεται ποινή βαρύτερη από εκείνη που προβλεπόταν κατά την τέλεση της πράξης.

2. Τα βασανιστήρια, οποιαδήποτε σωματική κάκωση, βλάβη υγείας, ή άσκηση ψυχολογικής βίας, καθώς και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, απαγορεύονται και τιμωρούνται, όπως νόμος ορίζει.

3. Η γενική δήμευση απαγορεύεται. Θανατική ποινή δεν επιβάλλεται, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στο νόμο για κακουργήματα τα οποία τελούνται σε καιρό πολέμου και σχετίζονται με αυτόν.

4. Νόμος ορίζει με ποιους όρους το Κράτος παρέχει, ύστερα από δικαστική απόφαση, αποζημίωση σε όσους καταδικάστηκαν, προφυλακίστηκαν ή με άλλο τρόπο στερήθηκαν άδικα ή παράνομα την προσωπική τους ελευθερία.

Άρθρο 8
Κανένας δεν στερείται χωρίς τη θέλησή του το δικαστή που του έχει ορίσει ο νόμος.

Δικαστικές επιτροπές και έκτακτα δικαστήρια, με οποιοδήποτε όνομα, δεν επιτρέπεται να συσταθούν.

Άρθρο 9
1. Η κατοικία του καθενός είναι άσυλο. Η ιδιωτική και οικογενειακή ζωή του ατόμου είναι απαραβίαστη. Καμία έρευνα δεν γίνεται σε κατοικία, παρά μόνο όταν και όπως ορίζει ο νόμος και πάντοτε με την παρουσία εκπροσώπων της δικαστικής εξουσίας.

2. Οι παραβάτες της προηγούμενης διάταξης τιμωρούνται για παραβίαση του οικιακού ασύλου και για κατάχρηση εξουσίας και υποχρεούνται σε πλήρη αποζημίωση του παθόντος, όπως νόμος ορίζει.

Άρθρο 9Α
Καθένας έχει δικαίωμα προστασίας από τη συλλογή, επεξεργασία και χρήση, ιδίως με ηλεκτρονικά μέσα, των προσωπικών του δεδομένων, όπως νόμος ορίζει. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων διασφαλίζεται από ανεξάρτητη αρχή, που συγκροτείται και λειτουργεί, όπως νόμος ορίζει.

Άρθρο 10
1. Καθένας ή πολλοί μαζί έχουν το δικαίωμα, τηρώντας τους νόμους του Κράτους, να αναφέρονται εγγράφως στις αρχές, οι οποίες είναι υποχρεωμένες να ενεργούν σύντομα κατά τις κείμενες διατάξεις και να απαντούν αιτιολογημένα σε εκείνον, που υπέβαλε την αναφορά, σύμφωνα με το νόμο.

2. Μόνο μετά την κοινοποίηση της τελικής απόφασης της αρχής στην οποία απευθύνεται η αναφορά, και με την άδειά της, επιτρέπεται η δίωξη εκείνου που την υπέβαλε για παραβάσεις που τυχόν υπάρχουν σε αυτή.

3. Η αρμόδια υπηρεσία ή αρχή υποχρεούται να απαντά στα αιτήματα για παροχή πληροφοριών και χορήγηση εγγράφων, ιδίως πιστοποιητικών, δικαιολογητικών και βεβαιώσεων μέσα σε ορισμένη προθεσμία, όχι μεγαλύτερη των 60 ημερών, όπως νόμος ορίζει. Σε περίπτωση παρόδου άπρακτης της προθεσμίας αυτής ή παράνομης άρνησης, πέραν των άλλων τυχόν κυρώσεων και έννομων συνεπειών, καταβάλλεται και ειδική χρηματική ικανοποίηση στον αιτούντα, όπως νόμος ορίζει.

Άρθρο 11
1. Οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνέρχονται ήσυχα και χωρίς όπλα.

2. Μόνο στις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις μπορεί να παρίσταται η αστυνομία. Οι υπαίθριες συναθροίσεις μπορούν να απαγορευτούν με αιτιολογημένη απόφαση της αστυνομικής αρχής, γενικά, αν εξαιτίας τους επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια, σε ορισμένη δε περιοχή, αν απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής, όπως νόμος ορίζει.

Άρθρο 12
1. Οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνιστούν ενώσεις και μη κερδοσκοπικά σωματεία, τηρώντας τους νόμους, που ποτέ όμως δεν μπορούν να εξαρτήσουν την άσκηση του δικαιώματος αυτού από προηγούμενη άδεια.

2. Το σωματείο δεν μπορεί να διαλυθεί για παράβαση του νόμου ή ουσιώδους διάταξης του καταστατικού του, παρά μόνο με δικαστική απόφαση.

3. Οι διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου εφαρμόζονται αναλόγως και σε ενώσεις προσώπων που δεν συνιστούν σωματείο.

4. Οι γεωργικοί και αστικοί συνεταιρισμοί κάθε είδους αυτοδιοικούνται σύμφωνα με τους όρους του νόμου και του καταστατικού τους και προστατεύονται και εποπτεύονται από το Κράτος, που είναι υποχρεωμένο να μεριμνά για την ανάπτυξή τους.

5. Επιτρέπεται η σύσταση με νόμο αναγκαστικών συνεταιρισμών που αποβλέπουν στην εκπλήρωση σκοπών κοινής ωφέλειας ή δημόσιου ενδιαφέροντος ή κοινής εκμετάλλευσης γεωργικών εκτάσεων ή άλλης πλουτοπαραγωγικής πηγής, εφόσον πάντως εξασφαλίζεται η ίση μεταχείριση αυτών που συμμετέχουν.

Άρθρο 13
1. Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός.

2. Κάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη και τα σχετικά με τη λατρεία της τελούνται ανεμπόδιστα υπό την προστασία των νόμων. Η άσκηση της λατρείας δεν επιτρέπεται να προσβάλλει τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη.

3. Οι λειτουργοί όλων των γνωστών θρησκειών υπόκεινται στην ίδια εποπτεία της Πολιτείας και στις ίδιες υποχρεώσεις απέναντί της, όπως και οι λειτουργοί της επικρατούσας θρησκείας.

4. Κανένας δεν μπορεί, εξαιτίας των θρησκευτικών του πεποιθήσεων, να απαλλαγεί από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προς το Κράτος ή να αρνηθεί να συμμορφωθεί προς τους νόμους.

5. Κανένας όρκος δεν επιβάλλεται χωρίς νόμο, που ορίζει και τον τύπο του.

Άρθρο 14
1. Καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του Κράτους.

2. Ο τύπος είναι ελεύθερος. Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.

3. Η κατάσχεση εφημερίδων και άλλων εντύπων, είτε πριν από την κυκλοφορία είτε ύστερα από αυτή, απαγορεύεται.

Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η κατάσχεση, με παραγγελία του εισαγγελέα, μετά την κυκλοφορία:

α) για προσβολή της χριστιανικής και κάθε άλλης γνωστής θρησκείας,

β) για προσβολή του προσώπου του Προέδρου της Δημοκρατίας,

γ) για δημοσίευμα που αποκαλύπτει πληροφορίες για τη σύνθεση, τον εξοπλισμό και τη διάταξη των ενόπλων δυνάμεων ή την οχύρωση της Χώρας ή που έχει σκοπό τη βίαιη ανατροπή του πολιτεύματος ή στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας του Κράτους,

δ) για άσεμνα δημοσιεύματα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δημόσια αιδώ, στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος.

4. Σε όλες τις περιπτώσεις της προηγούμενης παραγράφου ο εισαγγελέας, μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες από την κατάσχεση, οφείλει να υποβάλλει την υπόθεση στο δικαστικό συμβούλιο, και αυτό, μέσα σε άλλες είκοσι τέσσερις ώρες, οφείλει να αποφασίσει για τη διατήρηση ή την άρση της κατάσχεσης, διαφορετικά η κατάσχεση αίρεται αυτοδικαίως. Τα ένδικα μέσα της έφεσης και της αναίρεσης επιτρέπονται στον εκδότη της εφημερίδας ή άλλου εντύπου που κατασχέθηκε και στον εισαγγελέα.

5. Καθένας ο οποίος θίγεται από ανακριβές δημοσίευμα ή εκπομπή έχει δικαίωμα απάντησης, το δε μέσο ενημέρωσης έχει αντιστοίχως υποχρέωση πλήρους και άμεσης επανόρθωσης. Καθένας ο οποίος θίγεται από υβριστικό ή δυσφημιστικό δημοσίευμα ή εκπομπή έχει, επίσης, δικαίωμα απάντησης, το δε μέσο ενημέρωσης έχει αντιστοίχως υποχρέωση άμεσης δημοσίευσης ή μετάδοσης της απάντησης. Νόμος ορίζει τον τρόπο με τον οποίο ασκείται το δικαίωμα απάντησης και διασφαλίζεται η πλήρης και άμεση επανόρθωση ή η δημοσίευση και μετάδοση της απάντησης.

6. Το δικαστήριο, ύστερα από τρεις τουλάχιστον καταδίκες μέσα σε μία πενταετία για διάπραξη των εγκλημάτων που προβλέπονται στην παράγραφο 3, διατάσσει την οριστική ή προσωρινή παύση της έκδοσης του εντύπου και, σε βαριές περιπτώσεις, την απαγόρευση της άσκησης του δημοσιογραφικού επαγγέλματος από το πρόσωπο που καταδικάστηκε, όπως νόμος ορίζει.

7. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την αστική και ποινική ευθύνη του τύπου και των άλλων μέσων ενημέρωσης και με την ταχεία εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων.

8. Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τα προσόντα για την άσκηση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος.

9. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς, η οικονομική κατάσταση και τα μέσα χρηματοδότησης των μέσων ενημέρωσης πρέπει να γίνονται γνωστά, όπως νόμος ορίζει. Νόμος προβλέπει τα μέτρα και τους περιορισμούς που είναι αναγκαίοι για την πλήρη διασφάλιση της διαφάνειας και της πολυφωνίας στην ενημέρωση. Απαγορεύεται η συγκέντρωση του ελέγχου περισσότερων μέσων ενημέρωσης της αυτής ή άλλης μορφής. Απαγορεύεται ειδικότερα η συγκέντρωση περισσότερων του ενός ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης της αυτής μορφής, όπως νόμος ορίζει. Η ιδιότητα του ιδιοκτήτη, του εταίρου, του βασικού μετόχου ή του διευθυντικού στελέχους επιχείρησης μέσων ενημέρωσης είναι ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του ιδιοκτήτη, του εταίρου, του βασικού μετόχου ή του διευθυντικού στελέχους επιχείρησης που αναλαμβάνει έναντι του Δημοσίου ή νομικού προσώπου του ευρύτερου δημόσιου τομέα την εκτέλεση έργων ή προμηθειών ή την παροχή υπηρεσιών. Η απαγόρευση του προηγούμενου εδαφίου καταλαμβάνει και κάθε είδους παρένθετα πρόσωπα, όπως συζύγους, συγγενείς, οικονομικά εξαρτημένα άτομα ή εταιρείες. Νόμος ορίζει τις ειδικότερες ρυθμίσεις, τις κυρώσεις που μπορεί να φθάνουν μέχρι την ανάκληση της άδειας ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού και μέχρι την απαγόρευση σύναψης ή την ακύρωση της σχετικής σύμβασης, καθώς και τους τρόπους ελέγχου και τις εγγυήσεις αποτροπής των καταστρατηγήσεων των προηγούμενων εδαφίων.

Άρθρο 15
1. Οι προστατευτικές για τον τύπο διατάξεις του προηγούμενου άρθρου δεν εφαρμόζονται στον κινηματογράφο, τη φωνογραφία, τη ραδιοφωνία, την τηλεόραση και κάθε άλλο παρεμφερές μέσο μετάδοσης λόγου ή παράστασης.

2. Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. Ο έλεγχος και η επιβολή των διοικητικών κυρώσεων υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης που είναι ανεξάρτητη αρχή, όπως νόμος ορίζει. Ο άμεσος έλεγχος του Κράτους, που λαμβάνει και τη μορφή του καθεστώτος της προηγούμενης άδειας, έχει ως σκοπό την αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, καθώς και προϊόντων του λόγου και της τέχνης, την εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας, καθώς και το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας.

Νόμος ορίζει τα σχετικά με την υποχρεωτική και δωρεάν μετάδοση των εργασιών της Βουλής και των επιτροπών της, καθώς και προεκλογικών μηνυμάτων των κομμάτων από τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα.

Άρθρο 16
1. Η τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες. Η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Κράτους. Η ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελευθερία της διδασκαλίας δεν απαλλάσσουν από το καθήκον της υπακοής στο Σύνταγμα.

2. Η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες.

3. Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από εννέα.

4. Όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια. Το Κράτος ενισχύει τους σπουδαστές που διακρίνονται, καθώς και αυτούς που έχουν ανάγκη από βοήθεια ή ειδική προστασία, ανάλογα με τις ικανότητές τους.

5. Η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση. Τα ιδρύματα αυτά τελούν υπό την εποπτεία του Κράτους, έχουν δικαίωμα να ενισχύονται οικονομικά από αυτό και λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους που αφορούν τους οργανισμούς τους. Συγχώνευση ή κατάτμηση ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορεί να γίνει και κατά παρέκκλιση από κάθε αντίθετη διάταξη, όπως νόμος ορίζει.

Ειδικός νόμος ορίζει όσα αφορούν τους φοιτητικούς συλλόγους και τη συμμετοχή των σπουδαστών σε αυτούς.

6. Οι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είναι δημόσιοι λειτουργοί. Το υπόλοιπο διδακτικό προσωπικό τους επιτελεί επίσης δημόσιο λειτούργημα, με τις προϋποθέσεις που νόμος ορίζει. Τα σχετικά με την κατάσταση όλων αυτών των προσώπων καθορίζονται από τους οργανισμούς των οικείων ιδρυμάτων.

Οι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων δεν μπορούν να παυθούν προτού λήξει σύμφωνα με το νόμο ο χρόνος υπηρεσίας τους παρά μόνο με τις ουσιαστικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 88 παράγραφος 4 και ύστερα από απόφαση συμβουλίου που αποτελείται κατά πλειοψηφία από ανώτατους δικαστικούς λειτουργούς, όπως νόμος ορίζει.

Νόμος ορίζει το όριο ηλικίας των καθηγητών των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Εωσότου εκδοθεί ο νόμος αυτός οι καθηγητές που υπηρετούν αποχωρούν αυτοδικαίως μόλις λήξει το ακαδημαϊκό έτος μέσα στο οποίο συμπληρώνουν το εξηκοστό έβδομο έτος της ηλικίας τους.

7. Η επαγγελματική και κάθε άλλη ειδική εκπαίδευση παρέχεται από το Κράτος και με σχολές ανώτερης βαθμίδας για χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο από τρία χρόνια, όπως προβλέπεται ειδικότερα από το νόμο, που ορίζει και τα επαγγελματικά δικαιώματα όσων αποφοιτούν από τις σχολές αυτές.

8. Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Κράτος, τα σχετικά με την εποπτεία που ασκείται πάνω σ’ αυτά, καθώς και την υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού τους.

Η σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.

9. Ο αθλητισμός τελεί υπό την προστασία και την ανώτατη εποπτεία του Κράτους.

Το Κράτος επιχορηγεί και ελέγχει τις ενώσεις των αθλητικών σωματείων κάθε είδους, όπως νόμος ορίζει. Νόμος ορίζει επίσης τη διάθεση των ενισχύσεων που παρέχονται κάθε φορά στις επιχορηγούμενες ενώσεις σύμφωνα με τον προορισμό τους.

Άρθρο 17
1. Η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος.

2. Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει, και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Στην απόφαση κήρυξης πρέπει να δικαιολογείται ειδικά η δυνατότητα κάλυψης της δαπάνης αποζημίωσης. Η αποζημίωση, εφόσον συναινεί ο δικαιούχος, μπορεί να καταβάλλεται και σε είδος ιδίως με τη μορφή της παραχώρησης της κυριότητας άλλου ακινήτου ή της παραχώρησης δικαιωμάτων επί άλλου ακινήτου.

3. Η ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης, και μόνο εξαιτίας της, δεν λαμβάνεται υπόψη.

4. Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια. Μπορεί να οριστεί και προσωρινά δικαστικώς, ύστερα από ακρόαση ή πρόσκληση του δικαιούχου, που μπορεί να υποχρεωθεί κατά την κρίση του δικαστηρίου να παράσχει για την είσπραξή της ανάλογη εγγύηση, σύμφωνα με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος. Νόμος μπορεί να προβλέπει την εγκαθίδρυση ενιαίας δικαιοδοσίας, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 94, για όλες τις διαφορές και υποθέσεις που σχετίζονται με απαλλοτρίωση, καθώς και την κατά προτεραιότητα διεξαγωγή των σχετικών δικών. Με τον ίδιο νόμο μπορεί να ρυθμίζεται ο τρόπος με τον οποίο συνεχίζονται εκκρεμείς δίκες.

Πριν καταβληθεί η οριστική ή προσωρινή αποζημίωση διατηρούνται ακέραια όλα τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη και δεν επιτρέπεται η κατάληψη.

Προκειμένου να εκτελεστούν έργα γενικότερης σημασίας για την οικονομία της Χώρας είναι δυνατόν, με ειδική απόφαση του δικαστηρίου που είναι αρμόδιο για τον οριστικό ή προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, να επιτρέπεται η πραγματοποίηση εργασιών και πριν από τον προσδιορισμό και την καταβολή της αποζημίωσης, υπό τον όρο της καταβολής εύλογου τμήματος της αποζημίωσης και της παροχής πλήρους εγγύησης υπέρ του δικαιούχου της αποζημίωσης, όπως νόμος ορίζει. Η δεύτερη πρόταση του πρώτου εδαφίου εφαρμόζεται αναλόγως και στις περιπτώσεις αυτές.

Η αποζημίωση που ορίστηκε καταβάλλεται υποχρεωτικά το αργότερο μέσα σε ενάμισι έτος από τη δημοσίευση της απόφασης για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης και, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, από τη δημοσίευση της σχετικής απόφασης του δικαστηρίου, διαφορετικά η απαλλοτρίωση αίρεται αυτοδικαίως.

Η αποζημίωση δεν υπόκειται, ως αποζημίωση, σε κανένα φόρο, κράτηση ή τέλος.

5. Νόμος ορίζει τις περιπτώσεις υποχρεωτικής ικανοποίησης των δικαιούχων για την πρόσοδο, την οποία έχασαν από το ακίνητο που απαλλοτριώθηκε έως το χρόνο καταβολής της αποζημίωσης.

6. Όταν πρόκειται να εκτελεστούν έργα κοινής ωφέλειας ή γενικότερης σημασίας για την οικονομία της Χώρας, νόμος μπορεί να επιτρέψει την απαλλοτρίωση υπέρ του δημοσίου ευρύτερων ζωνών, πέρα από τις εκτάσεις που είναι αναγκαίες για την κατασκευή των έργων. Ο ίδιος νόμος καθορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους μιας τέτοιας απαλλοτρίωσης, καθώς και τα σχετικά με τη διάθεση ή χρησιμοποίηση, για δημόσιους ή κοινωφελείς γενικά σκοπούς, των εκτάσεων που απαλλοτριώνονται επιπλέον όσων είναι αναγκαίες για το έργο που πρόκειται να εκτελεστεί.

7. Νόμος μπορεί να ορίσει ότι για την εκτέλεση έργων με προφανή κοινή ωφέλεια υπέρ του δημοσίου, νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, οργανισμών κοινής ωφέλειας και δημόσιων επιχειρήσεων, επιτρέπεται να διανοιχθούν υπόγειες σήραγγες στο επιβαλλόμενο βάθος, χωρίς αποζημίωση, υπό τον όρο ότι δεν θα παραβλάπτεται η συνήθης εκμετάλλευση του υπερκείμενου ακινήτου.

Άρθρο 18
1. Ειδικοί νόμοι ρυθμίζουν τα σχετικά με την ιδιοκτησία και τη διάθεση των μεταλλείων, ορυχείων, σπηλαίων, αρχαιολογικών χώρων και θησαυρών, ιαματικών, ρεόντων και υπόγειων υδάτων και γενικά του υπόγειου πλούτου.

2. Με νόμο ρυθμίζονται τα σχετικά με την ιδιοκτησία, την εκμετάλλευση και διαχείριση των λιμνοθαλασσών και των μεγάλων λιμνών, καθώς και τα σχετικά με τη διάθεση γενικά των εκτάσεων που προκύπτουν από αποξήρανσή τους.

3. Ειδικοί νόμοι ρυθμίζουν τα σχετικά με τις επιτάξεις για τις ανάγκες των ενόπλων δυνάμεων σε περίπτωση πολέμου ή επιστράτευσης, ή για τη θεραπεία άμεσης κοινωνικής ανάγκης που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή υγεία.

4. Επιτρέπεται, σύμφωνα με τη διαδικασία που καθορίζει ειδικός νόμος, ο αναδασμός αγροτικών εκτάσεων για την επωφελέστερη εκμετάλλευση του εδάφους, καθώς και η λήψη μέτρων για την αποφυγή της υπέρμετρης κατάτμησης ή για διευκόλυνση της ανασυγκρότησης της κατατμημένης μικρής αγροτικής ιδιοκτησίας.

5. Εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στις προηγούμενες παραγράφους, μπορεί να προβλεφθεί με νόμο και κάθε άλλη στέρηση της ελεύθερης χρήσης και κάρπωσης της ιδιοκτησίας που απαιτείται από ιδιαίτερες περιστάσεις. Νόμος ορίζει τον υπόχρεο και τη διαδικασία καταβολής στο δικαιούχο του ανταλλάγματος της χρήσης ή κάρπωσης, το οποίο πρέπει να ανταποκρίνεται στις υφιστάμενες κάθε φορά συνθήκες.

Μέτρα που επιβλήθηκαν με την εφαρμογή της παραγράφου αυτής αίρονται αμέσως μόλις εκλείψουν οι ιδιαίτεροι λόγοι που τα προκάλεσαν. Σε περίπτωση αδικαιολόγητης παράτασης των μέτρων αποφασίζει για την άρση τους, κατά κατηγορίες περιπτώσεων, το Συμβούλιο της Επικρατείας, ύστερα από αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον.

6. Με νόμο μπορεί να ρυθμίζονται τα σχετικά με τη διάθεση εγκαταλειμμένων εκτάσεων για την αξιοποίησή τους υπέρ της εθνικής οικονομίας και αποκατάσταση ακτημόνων. Με τον ίδιο νόμο ορίζονται και τα σχετικά με τη μερική ή ολική αποζημίωση των ιδιοκτητών σε περίπτωση επανεμφάνισής τους μέσα σε εύλογη προθεσμία.

7. Με νόμο μπορεί να καθιερωθεί η αναγκαστική συνιδιοκτησία συνεχόμενων ιδιοκτησιών αστικών περιοχών, εφόσον η αυτοτελής ανοικοδόμηση αυτών ή μερικών απ’ αυτές δεν ανταποκρίνεται στους όρους δόμησης που ισχύουν ή πρόκειται να ισχύσουν στην περιοχή αυτή.

8. Δεν επιτρέπεται να απαλλοτριωθεί η αγροτική ιδιοκτησία των Σταυροπηγιακών Ιερών Μονών της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας στη Χαλκιδική, των Βλατάδων στη Θεσσαλονίκη και του Ευαγγελιστή Ιωάννη του Θεολόγου στην Πάτμο, με εξαίρεση τα μετόχια. Επίσης δεν επιτρέπεται να απαλλοτριωθεί η περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα των Πατριαρχείων Αλεξάνδρειας, Αντιόχειας και Ιεροσολύμων, καθώς και της Ιερής Μονής του Σινά.

Άρθρο 19
1. Το απόρρητο των επιστολών και της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας με οποιονδήποτε άλλο τρόπο είναι απόλυτα απαραβίαστο. Νόμος ορίζει τις εγγυήσεις υπό τις οποίες η δικαστική αρχή δεν δεσμεύεται από το απόρρητο για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων.

2. Νόμος ορίζει τα σχετικά με τη συγκρότηση, τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες ανεξάρτητης αρχής που διασφαλίζει το απόρρητο της παραγράφου 1.

3. Απαγορεύεται η χρήση αποδεικτικών μέσων που έχουν αποκτηθεί κατά παράβαση του άρθρου αυτού και των άρθρων 9 και 9 Α.

Άρθρο 20
1. Καθένας έχει δικαίωμα στην παροχή έννομης προστασίας από τα δικαστήρια και μπορεί να αναπτύξει σ’ αυτά τις απόψεις του για τα δικαιώματα ή συμφέροντά του, όπως νόμος ορίζει.

2. Το δικαίωμα της προηγούμενης ακρόασης του ενδιαφερομένου ισχύει και για κάθε διοικητική ενέργεια ή μέτρο που λαμβάνεται σε βάρος των δικαιωμάτων ή συμφερόντων του.

Άρθρο 21
1. Η οικογένεια ως θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους, καθώς και ο γάμος, η μητρότητα και η παιδική ηλικία τελούν υπό την προστασία του Κράτους.

2. Πολύτεκνες οικογένειες, ανάπηροι πολέμου και ειρηνικής περιόδου, θύματα πολέμου, χήρες και ορφανά εκείνων που έπεσαν στον πόλεμο, καθώς και όσοι πάσχουν από ανίατη σωματική ή πνευματική νόσο έχουν δικαίωμα ειδικής φροντίδας από το Κράτος.

3. Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών και παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας, του γήρατος, της αναπηρίας και για την περίθαλψη των απόρων.

4. Η απόκτηση κατοικίας από αυτούς που τη στερούνται ή που στεγάζονται ανεπαρκώς αποτελεί αντικείμενο ειδικής φροντίδας του Κράτους.

5. Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή δημογραφικής πολιτικής, καθώς και η λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων αποτελεί υποχρέωση του Κράτους.

6. Τα άτομα με αναπηρίες έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν μέτρων που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας.

Άρθρο 22
1. Η εργασία αποτελεί δικαίωμα και προστατεύεται από το Κράτος, που μεριμνά για τη δημιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών και για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζόμενου αγροτικού και αστικού πληθυσμού.

Όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξάρτητα από φύλο ή άλλη διάκριση, έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για παρεχόμενη εργασία ίσης αξίας.

2. Με νόμο καθορίζονται οι γενικοί όροι εργασίας, που συμπληρώνονται από τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας συναπτόμενες με ελεύθερες διαπραγματεύσεις και, αν αυτές αποτύχουν, με τους κανόνες που θέτει η διαιτησία.

3. Νόμος ορίζει τα σχετικά με τη σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας από τους δημόσιους υπαλλήλους και τους υπαλλήλους οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.

4. Οποιαδήποτε μορφή αναγκαστικής εργασίας απαγορεύεται.

Ειδικοί νόμοι ρυθμίζουν τα σχετικά με την επίταξη προσωπικών υπηρεσιών σε περίπτωση πολέμου ή επιστράτευσης ή για την αντιμετώπιση αναγκών της άμυνας της Χώρας ή επείγουσας κοινωνικής ανάγκης από θεομηνία ή ανάγκης που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία, καθώς και τα σχετικά με την προσφορά προσωπικής εργασίας στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης για την ικανοποίηση τοπικών αναγκών.

5. Το Κράτος μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, όπως νόμος ορίζει.

Ερμηνευτική δήλωση:

Στους γενικούς όρους εργασίας περιλαμβάνεται και ο προσδιορισμός του τρόπου και του υποχρέου είσπραξης και απόδοσης στις συνδικαλιστικές οργανώσεις της συνδρομής των μελών τους που προβλέπεται από τα καταστατικά τους.

Άρθρο 23
1. Το Κράτος λαμβάνει τα προσήκοντα μέτρα για τη διασφάλιση της συνδικαλιστικής ελευθερίας και την ανεμπόδιστη άσκηση των συναφών μ’ αυτή δικαιωμάτων εναντίον κάθε προσβολής τους, μέσα στα όρια του νόμου.

2. Η απεργία αποτελεί δικαίωμα και ασκείται από τις νόμιμα συστημένες συνδικαλιστικές οργανώσεις για τη διαφύλαξη και προαγωγή των οικονομικών και εργασιακών γενικά συμφερόντων των εργαζομένων.

Απαγορεύεται η απεργία με οποιαδήποτε μορφή στους δικαστικούς λειτουργούς και σ’ αυτούς που υπηρετούν στα σώματα ασφαλείας. Το δικαίωμα προσφυγής σε απεργία των δημοσίων υπαλλήλων και των υπαλλήλων της τοπικής αυτοδιοίκησης και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, καθώς και του προσωπικού των κάθε μορφής επιχειρήσεων δημόσιου χαρακτήρα ή κοινής ωφέλειας, που η λειτουργία τους έχει ζωτική σημασία για την εξυπηρέτηση βασικών αναγκών του κοινωνικού συνόλου, υπόκειται στους συγκεκριμένους περιορισμούς του νόμου που το ρυθμίζει. Οι περιορισμοί αυτοί δεν μπορούν να φθάνουν έως την κατάργηση του δικαιώματος της απεργίας ή την παρεμπόδιση της νόμιμης άσκησής του.

Άρθρο 24
1. Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός. Για τη διαφύλαξή του το Κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα στο πλαίσιο της αρχής της αειφορίας. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων. Η σύνταξη δασολογίου συνιστά υποχρέωση του Κράτους. Απαγορεύεται η μεταβολή του προορισμού των δασών και των δασικών εκτάσεων, εκτός αν προέχει για την Εθνική Οικονομία η αγροτική εκμετάλλευση ή άλλη τους χρήση, που την επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον.

2. Η χωροταξική αναδιάρθρωση της Χώρας, η διαμόρφωση, η ανάπτυξη, η πολεοδόμηση και η επέκταση των πόλεων και των οικιστικών γενικά περιοχών υπάγεται στη ρυθμιστική αρμοδιότητα και τον έλεγχο του Κράτους, με σκοπό να εξυπηρετείται η λειτουργικότητα και η ανάπτυξη των οικισμών και να εξασφαλίζονται οι καλύτεροι δυνατοί όροι διαβίωσης.

Οι σχετικές τεχνικές επιλογές και σταθμίσεις γίνονται κατά τους κανόνες της επιστήμης. Η σύνταξη εθνικού κτηματολογίου συνιστά υποχρέωση του Κράτους.

3. Για να αναγνωριστεί μία περιοχή ως οικιστική και για να ενεργοποιηθεί πολεοδομικά, οι ιδιοκτησίες που περιλαμβάνονται σε αυτή συμμετέχουν υποχρεωτικά, χωρίς αποζημίωση από τον οικείο φορέα, στη διάθεση των εκτάσεων που είναι απαραίτητες για να δημιουργηθούν δρόμοι, πλατείες και χώροι για κοινωφελείς γενικά χρήσεις και σκοπούς, καθώς και στις δαπάνες για την εκτέλεση των βασικών κοινόχρηστων πολεοδομικών έργων, όπως νόμος ορίζει.

4. Νόμος μπορεί να προβλέπει τη συμμετοχή των ιδιοκτητών περιοχής που χαρακτηρίζεται ως οικιστική στην αξιοποίηση και γενική διαρρύθμισή της σύμφωνα με εγκεκριμένο σχέδιο, με αντιπαροχή ακινήτων ίσης αξίας ή τμημάτων ιδιοκτησίας κατά όροφο, από τους χώρους που καθορίζονται τελικά ως οικοδομήσιμοι ή από κτίρια της περιοχής αυτής.

5. Οι διατάξεις των προηγούμενων παραγράφων εφαρμόζονται και στην αναμόρφωση των οικιστικών περιοχών που ήδη υπάρχουν. Οι ελεύθερες εκτάσεις, που προκύπτουν από την αναμόρφωση, διατίθενται για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων ή εκποιούνται για να καλυφθούν οι δαπάνες της πολεοδομικής αναμόρφωσης, όπως νόμος ορίζει.

6. Τα μνημεία, οι παραδοσιακές περιοχές και τα παραδοσιακά στοιχεία προστατεύονται από το Κράτος. Νόμος θα ορίσει τα αναγκαία για την πραγματοποίηση της προστασίας αυτής περιοριστικά μέτρα της ιδιοκτησίας, καθώς και τον τρόπο και το είδος της αποζημίωσης των ιδιοκτητών.

Ερμηνευτική δήλωση:
Ως δάσος ή δασικό οικοσύστημα νοείται το οργανικό σύνολο άγριων φυτών με ξυλώδη κορμό πάνω στην αναγκαία επιφάνεια του εδάφους, τα οποία, μαζί με την εκεί συνυπάρχουσα χλωρίδα και πανίδα, αποτελούν μέσω της αμοιβαίας αλληλεξάρτησης και αλληλοεπίδρασής τους, ιδιαίτερη βιοκοινότητα (δασοβιοκοινότητα) και ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον (δασογενές). Δασική έκταση υπάρχει όταν στο παραπάνω σύνολο η άγρια ξυλώδης βλάστηση, υψηλή ή θαμνώδης, είναι αραιά.

Άρθρο 25
1. Τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους. Όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκησή τους. Τα δικαιώματα αυτά ισχύουν και στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών στις οποίες προσιδιάζουν. Οι κάθε είδους περιορισμοί που μπορούν κατά το Σύνταγμα να επιβληθούν στα δικαιώματα αυτά πρέπει να προβλέπονται είτε απευθείας από το Σύνταγμα είτε από το νόμο, εφόσον υπάρχει επιφύλαξη υπέρ αυτού και να σέβονται την αρχή της αναλογικότητας.

2. Η αναγνώριση και η προστασία των θεμελιωδών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του ανθρώπου από την Πολιτεία αποβλέπει στην πραγμάτωση της κοινωνικής προόδου μέσα σε ελευθερία και δικαιοσύνη.

3. Η καταχρηστική άσκηση δικαιώματος δεν επιτρέπεται.

4. Το Κράτος δικαιούται να αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής και εθνικής αλληλεγγύης.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ
Οργάνωση και λειτουργίες της Πολιτείας
ΤΜΗΜΑ Α’
Σύνταξη της Πολιτείας
Άρθρο 26
1. Η νομοθετική λειτουργία ασκείται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

2. Η εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση.

3. Η δικαστική λειτουργία ασκείται από τα δικαστήρια. Οι αποφάσεις τους εκτελούνται στο όνομα του Ελληνικού Λαού.

Άρθρο 27
1. Καμία μεταβολή στα όρια της Επικράτειας δεν μπορεί να γίνει χωρίς νόμο, που ψηφίζεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών.

2. Χωρίς νόμο, που ψηφίζεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, δεν είναι δεκτή στην Ελληνική Επικράτεια ξένη στρατιωτική δύναμη ούτε μπορεί να διαμένει σ’ αυτή ή να περάσει μέσα από αυτή.

Άρθρο 28
1. Οι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις, από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. Η εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας.

2. Για να εξυπηρετηθεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον και να προαχθεί η συνεργασία με άλλα κράτη, μπορεί να αναγνωρισθούν, με συνθήκη ή συμφωνία, σε όργανα διεθνών οργανισμών αρμοδιότητες που προβλέπονται από το Σύνταγμα. Για την ψήφιση νόμου που κυρώνει αυτή τη συνθήκη ή συμφωνία απαιτείται πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.

3. Η Ελλάδα προβαίνει ελεύθερα, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό συμφέρον, δεν θίγει τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος και γίνεται με βάση τις αρχές της ισότητας και με τον όρο της αμοιβαιότητας.

Ερμηνευτική δήλωση:
Το άρθρο 28 αποτελεί θεμέλιο για τη συμμετοχή της Χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Άρθρο 29
1. Έλληνες πολίτες που έχουν το εκλογικό δικαίωμα μπορούν ελεύθερα να ιδρύουν και να συμμετέχουν σε πολιτικά κόμματα, που η οργάνωση και η δράση τους οφείλει να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Πολίτες που δεν απέκτησαν ακόμη δικαίωμα να εκλέγουν μπορούν να συμμετέχουν στα τμήματα νέων των κομμάτων.

2. Τα κόμματα έχουν δικαίωμα στην οικονομική τους ενίσχυση από το Κράτος για τις εκλογικές και λειτουργικές τους δαπάνες, όπως νόμος ορίζει. Νόμος ορίζει τις εγγυήσεις διαφάνειας ως προς τις εκλογικές δαπάνες και γενικά την οικονομική διαχείριση των κομμάτων, των βουλευτών, των υποψήφιων βουλευτών και των υποψηφίων στην τοπική αυτοδιοίκηση όλων των βαθμών. Με νόμο επιβάλλεται ανώτατο όριο εκλογικών δαπανών, μπορεί να απαγορεύονται ορισμένες μορφές προεκλογικής προβολής και καθορίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες η παράβαση των σχετικών διατάξεων συνιστά λόγο έκπτωσης από το βουλευτικό αξίωμα με πρωτοβουλία του ειδικού οργάνου του επόμενου εδαφίου. Ο έλεγχος των εκλογικών δαπανών των κομμάτων και των υποψήφιων βουλευτών διενεργείται από ειδικό όργανο που συγκροτείται και με τη συμμετοχή ανώτατων δικαστικών λειτουργών, όπως νόμος ορίζει. Με νόμο μπορούν να επεκταθούν οι ρυθμίσεις αυτές και στους υποψηφίους για άλλες αιρετές θέσεις.

3. Απαγορεύονται απολύτως οι οποιασδήποτε μορφής εκδηλώσεις υπέρ ή κατά πολιτικού κόμματος στους δικαστικούς λειτουργούς και σε όσους υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις και στα σώματα ασφαλείας. Απαγορεύονται απολύτως οι οποιασδήποτε μορφής εκδηλώσεις υπέρ ή κατά πολιτικού κόμματος, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, στους υπαλλήλους του Δημοσίου, οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου ή δημόσιων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή επιχειρήσεων η διοίκηση των οποίων ορίζεται άμεσα ή έμμεσα από το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχο.

ΤΜΗΜΑ Β’
Πρόεδρος της Δημοκρατίας
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Ανάδειξη Προέδρου
Άρθρο 30
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ρυθμιστής του Πολιτεύματος. Εκλέγεται από τη Βουλή για περίοδο πέντε ετών, όπως ορίζεται στα άρθρα 32 και 33.

2. Το αξίωμα του Προέδρου είναι ασυμβίβαστο με οποιοδήποτε άλλο αξίωμα, θέση ή έργο.

3. Η προεδρική περίοδος αρχίζει από την ορκωμοσία του Προέδρου.

4. Σε περίπτωση πολέμου, η προεδρική θητεία παρατείνεται έως τη λήξη του.

5. Επανεκλογή του ιδίου προσώπου επιτρέπεται μία φορά μόνο.

Άρθρο 31

Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να εκλεγεί όποιος είναι Έλληνας πολίτης πριν από πέντε τουλάχιστον έτη, έχει από πατέρα ή μητέρα ελληνική καταγωγή, έχει συμπληρώσει το τεσσαρακοστό έτος της ηλικίας του και έχει τη νόμιμη ικανότητα του εκλέγειν.

Άρθρο 32
1. Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από τη Βουλή γίνεται με ονομαστική ψηφοφορία και σε ειδική συνεδρίαση, που συγκαλείται από τον Πρόεδρο της Βουλής έναν τουλάχιστον μήνα πριν λήξει η θητεία του εν ενεργεία Προέδρου της Δημοκρατίας, κατά τα οριζόμενα στον κανονισμό της Βουλής.

Σε περίπτωση οριστικής αδυναμίας του Προέδρου της Δημοκρατίας να εκπληρώσει τα καθήκοντά του, κατά τους ορισμούς του άρθρου 34 παράγραφος 2, καθώς επίσης και σε περίπτωση που ο Πρόεδρος παραιτηθεί, πεθάνει ή κηρυχθεί έκπτωτος κατά τις διατάξεις του Συντάγματος, η συνεδρίαση της Βουλής για την εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας συγκαλείται μέσα σε δέκα ημέρες το αργότερο αφότου έληξε πρόωρα η θητεία του προηγούμενου Προέδρου.

2. Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας γίνεται σε κάθε περίπτωση για πλήρη θητεία.

3. Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται εκείνος που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των δύο τρίτων του συνολικού αριθμού των βουλευτών.

Αν δεν συγκεντρωθεί η πλειοψηφία αυτή, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες.

Αν δεν επιτευχθεί ούτε στη δεύτερη ψηφοφορία η οριζόμενη πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ακόμη μία φορά ύστερα από πέντε ημέρες, οπότε εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.

4. Αν δεν επιτευχθεί ούτε και στην τρίτη ψηφοφορία η αυξημένη αυτή πλειοψηφία, η Βουλή διαλύεται μέσα σε δέκα ημέρες από την ψηφοφορία, και προκηρύσσεται εκλογή για ανάδειξη νέας Βουλής.

Η Βουλή που αναδεικνύεται από τις νέες εκλογές αμέσως μόλις συγκροτηθεί σε σώμα, εκλέγει με ονομαστική ψηφοφορία Πρόεδρο της Δημοκρατίας με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.

Αν δεν επιτευχθεί η πλειοψηφία αυτή, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται μέσα σε πέντε ημέρες και εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Αν δεν επιτευχθεί ούτε αυτή η πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ακόμη μία φορά, ύστερα από πέντε ημέρες, μεταξύ των δύο προσώπων που πλειοψήφησαν και θεωρείται ότι έχει εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε τη σχετική πλειοψηφία.

5. Αν η Βουλή είναι απούσα, συγκαλείται εκτάκτως για να εκλέξει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατά τους ορισμούς της παραγράφου 4.

Αν η Βουλή έχει διαλυθεί με οποιονδήποτε τρόπο, η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας αναβάλλεται ώσπου να συγκροτηθεί σε σώμα η νέα Βουλή και μέσα σε είκοσι ημέρες, το αργότερο, από τη συγκρότησή της, σύμφωνα με όσα ορίζονται στις παραγράφους 3 και 4, αφού τηρηθούν και οι ορισμοί της παραγράφου 1 του άρθρου 34.

6. Αν η διαδικασία για την εκλογή νέου Προέδρου, που ορίζεται στις προηγούμενες παραγράφους, δεν περατωθεί εγκαίρως, ο ήδη Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του και μετά τη λήξη της θητείας του ώσπου να αναδειχθεί νέος Πρόεδρος.

Ερμηνευτική δήλωση:

Πρόεδρος της Δημοκρατίας που παραιτείται πριν από τη λήξη της θητείας του δεν μπορεί να λάβει μέρος στην εκλογή που ακολουθεί εξαιτίας της παραίτησής του.

Άρθρο 33
1. Ο εκλεγόμενος Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναλαμβάνει την άσκηση των καθηκόντων του από την επομένη της ημέρας που έληξε η θητεία του απερχόμενου Προέδρου. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις από την επομένη της εκλογής του.

2. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, πριν αναλάβει την άσκηση των καθηκόντων του, δίνει ενώπιον της Βουλής τον ακόλουθο όρκο:

“Ορκίζομαι στο όνομα της Αγίας και Ομοούσιας και Αδιαίρετης Τριάδας να φυλάσσω το Σύνταγμα και τους νόμους, να μεριμνώ για την πιστή τους τήρηση, να υπερασπίζω την εθνική ανεξαρτησία και την ακεραιότητα της Χώρας, να προστατεύω τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των Ελλήνων και να υπηρετώ το γενικό συμφέρον και την πρόοδο του Ελληνικού Λαού”.

3. Νόμος ορίζει τη χορηγία που καταβάλλεται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τη λειτουργία των υπηρεσιών που οργανώνονται για την εκτέλεση των καθηκόντων του.

Άρθρο 34
1. Τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όταν απουσιάζει στο εξωτερικό περισσότερο από δέκα ημέρες, αν πεθάνει, παραιτηθεί, κηρυχθεί έκπτωτος ή αν κωλύεται για οποιονδήποτε λόγο να ασκήσει τα καθήκοντά του, τον αναπληρώνει προσωρινά ο Πρόεδρος της Βουλής. Αν δεν υπάρχει Βουλή, ο Πρόεδρος της τελευταίας Βουλής και, αν αυτός αρνείται ή δεν υπάρχει, η Κυβέρνηση συλλογικά.

Κατά την περίοδο της αναπλήρωσης του Προέδρου δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις για τη διάλυση της Βουλής, με εξαίρεση την περίπτωση του άρθρου 32 παρ. 4, καθώς και οι διατάξεις για την παύση της Κυβέρνησης και την προσφυγή σε δημοψήφισμα, κατά τις διατάξεις του άρθρου 38 παράγραφος 2 και του άρθρου 44 παράγραφος 2.

2. Αν η αδυναμία του Προέδρου της Δημοκρατίας να ασκήσει τα καθήκοντά του παρατείνεται πέρα από τριάντα ημέρες, συγκαλείται υποχρεωτικά η Βουλή, ακόμη κι αν αυτή έχει διαλυθεί, για να αποφασίσει με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του συνόλου των μελών της, αν συντρέχει περίπτωση εκλογής νέου Προέδρου. Σε καμία πάντως περίπτωση η εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας δεν μπορεί να καθυστερήσει περισσότερο από έξι συνολικά μήνες, αφότου άρχισε η αναπλήρωσή του που προκλήθηκε από αδυναμία του.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Εξουσίες και ευθύνη από τις πράξεις του Προέδρου
Άρθρο 35
1. Καμία πράξη του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν ισχύει ούτε εκτελείται χωρίς την προσυπογραφή του αρμόδιου Υπουργού, ο οποίος με μόνη την υπογραφή του γίνεται υπεύθυνος, και χωρίς τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Στην περίπτωση που η Κυβέρνηση απαλλαγεί από τα καθήκοντά της σύμφωνα με το άρθρο 38 παράγραφος 1, αν ο Πρωθυπουργός δεν προσυπογράφει το οικείο διάταγμα, αυτό υπογράφεται μόνο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

2. Κατ’ εξαίρεση δεν απαιτείται προσυπογραφή για τις ακόλουθες πράξεις:

α)το διορισμό Πρωθυπουργού,

β)την ανάθεση διερευνητικής εντολής σύμφωνα με το άρθρο 37 παράγραφοι 2, 3 και 4,

γ)τη διάλυση της Βουλής κατά το άρθρο 32 παράγραφος 4 και κατά το άρθρο 41 παράγραφος 1, αν δεν την προσυπογράψει ο Πρωθυπουργός, και κατά το άρθρο 53 παράγραφος 1, αν δεν την προσυπογράψει το Υπουργικό Συμβούλιο,

δ)την αναπομπή κατά το άρθρο 42 παράγραφος 1 νομοσχεδίου ή πρότασης νόμου που έχει ψηφιστεί από τη Βουλή,

ε)το διορισμό του προσωπικού των υπηρεσιών της Προεδρίας της Δημοκρατίας.

3. Το διάταγμα με το οποίο προκηρύσσεται δημοψήφισμα για νομοσχέδιο, σύμφωνα με το άρθρο 44 παράγραφος 2, προσυπογράφεται από τον Πρόεδρο της Βουλής.

Άρθρο 36
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, με τήρηση οπωσδήποτε των ορισμών του άρθρου 35 παράγραφος 1, εκπροσωπεί διεθνώς το Κράτος, κηρύσσει πόλεμο, συνομολογεί συνθήκες ειρήνης, συμμαχίας οικονομικής συνεργασίας και συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς ή ενώσεις και τις ανακοινώνει στη Βουλή, με τις αναγκαίες διασαφήσεις, όταν το συμφέρον και η ασφάλεια του Κράτους το επιτρέπουν.

2. Οι συνθήκες για εμπόριο, φορολογία, οικονομική συνεργασία και συμμετοχή σε διεθνείς οργανισμούς ή ενώσεις, και όσες άλλες περιέχουν παραχωρήσεις για τις οποίες, σύμφωνα με άλλες διατάξεις του Συντάγματος, τίποτε δεν μπορεί να οριστεί χωρίς νόμο, ή οι οποίες επιβαρύνουν ατομικά τους Έλληνες, δεν ισχύουν χωρίς τυπικό νόμο που τις κυρώνει.

3. Μυστικά άρθρα συνθήκης δεν μπορούν ποτέ να ανατρέψουν τα φανερά.

4. Η κύρωση διεθνών συνθηκών δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο νομοθετικής εξουσιοδότησης κατά το άρθρο 43 παράγραφοι 2 και 4.

Άρθρο 37
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τον Πρωθυπουργό και, με πρότασή του, διορίζει και παύει τα λοιπά μέλη της Κυβέρνησης και τους Υφυπουργούς.

2. Πρωθυπουργός διορίζεται ο αρχηγός του κόμματος το οποίο διαθέτει στη Βουλή την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών. Αν κανένα κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει στον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει τη σχετική πλειοψηφία διερευνητική εντολή για να διακριβωθεί η δυνατότητα σχηματισμού Κυβέρνησης που να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής.

3. Αν δεν διαπιστωθεί αυτή η δυνατότητα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του δεύτερου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος και εάν δεν τελεσφορήσει και αυτή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δίνει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του τρίτου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος. Κάθε διερευνητική εντολή ισχύει για τρεις ημέρες. Αν οι διερευνητικές εντολές δεν τελεσφορήσουν, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καλεί τους αρχηγούς των κομμάτων και, αν επιβεβαιωθεί η αδυναμία σχηματισμού Κυβέρνησης που να έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής, επιδιώκει το σχηματισμό Κυβέρνησης από όλα τα κόμματα της Βουλής για τη διενέργεια εκλογών και σε περίπτωση αποτυχίας αναθέτει στον Πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του Αρείου Πάγου ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου το σχηματισμό Κυβέρνησης, όσο το δυνατόν ευρύτερης αποδοχής, για να διενεργήσει εκλογές, και διαλύει τη Βουλή.

4. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ανατίθεται, σύμφωνα με τις προηγούμενες παραγράφους, εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης ή διερευνητική εντολή σε αρχηγό κόμματος, αν το κόμμα δεν έχει αρχηγό ή εκπρόσωπο, ή αν ο αρχηγός ή ο εκπρόσωπός του δεν έχει εκλεγεί βουλευτής, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δίνει την εντολή σ’ αυτόν που προτείνει η κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος. Η πρόταση για την ανάθεση εντολής γίνεται μέσα σε τρεις ημέρες από την ημέρα που ο Πρόεδρος της Βουλής ή ο αναπληρωτής του ανακοινώνει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας τη δύναμη των κομμάτων στη Βουλή. Η ανακοίνωση αυτή γίνεται πριν από κάθε ανάθεση εντολής.

Ερμηνευτική δήλωση:

Στις διερευνητικές εντολές, αν κόμματα είναι ισοδύναμα σε βουλευτικές έδρες, προηγείται εκείνο που έλαβε περισσότερες ψήφους στις εκλογές. Νεοσχηματισμένο κόμμα με κοινοβουλευτική ομάδα, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον Κανονισμό της Βουλής, έπεται του παλαιότερου με ίσο αριθμό εδρών. Στις δύο αυτές περιπτώσεις δεν παρέχονται διερευνητικές εντολές σε περισσότερα από τέσσερα κόμματα.

Άρθρο 38
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απαλλάσσει από τα καθήκοντά της την Κυβέρνηση, αν αυτή παραιτηθεί, καθώς και αν η Βουλή αποσύρει την εμπιστοσύνη της κατά το άρθρο 84. Στις περιπτώσεις αυτές εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις των παραγράφων 2, 3 και 4 του άρθρου 37.

Αν ο Πρωθυπουργός της παραιτούμενης Κυβέρνησης είναι αρχηγός ή εκπρόσωπος κόμματος που διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών, εφαρμόζεται αναλόγως η διάταξη του άρθρου 37 παράγραφος 3 εδάφιο γ’.

2. Αν ο Πρωθυπουργός παραιτηθεί, εκλείψει ή αδυνατεί για λόγους υγείας να ασκήσει τα καθήκοντά του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει Πρωθυπουργό αυτόν που προτείνει η κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος στο οποίο ανήκει ο απερχόμενος Πρωθυπουργός, εφόσον αυτό διαθέτει στη Βουλή την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών. Η πρόταση γίνεται το αργότερο σε τρεις ημέρες από την παραίτηση ή την έκλειψη του Πρωθυπουργού ή από τη διαπίστωση της αδυναμίας του να ασκήσει τα καθήκοντά του. Αν κανένα κόμμα δεν διαθέτει στη Βουλή την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, εφαρμόζεται αναλογικά η παράγραφος 4 και στη συνέχεια το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 2 και η παράγραφος 3 του προηγούμενου άρθρου.

«Η αδυναμία του Πρωθυπουργού να ασκήσει τα καθήκοντά του για λόγους υγείας διαπιστώνεται από τη Βουλή με ειδική απόφασή της που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, ύστερα από πρόταση της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος στο οποίο ανήκει ο Πρωθυπουργός, εφόσον αυτό διαθέτει στη Βουλή την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών. Σε κάθε άλλη περίπτωση η πρόταση υποβάλλεται από τα δύο πέμπτα τουλάχιστον του όλου αριθμού των βουλευτών.

Εωσότου διοριστεί ο νέος Πρωθυπουργός τα καθήκοντα του Πρωθυπουργού ασκεί ο πρώτος κατά σειρά Αντιπρόεδρος και εφόσον δεν έχουν διοριστεί Αντιπρόεδροι ο πρώτος κατά σειρά Υπουργός. »

Ερμηνευτική δήλωση:
Η διάταξη της παραγράφου 2 εφαρμόζεται και σε περίπτωση αναπλήρωσης του Προέδρου της Δημοκρατίας κατά το άρθρο 34.

Άρθρο 39
(Το άρθρο 39 καταργείται).

Άρθρο 40
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συγκαλεί τη Βουλή τακτικά μία φορά κάθε χρόνο, όπως ορίζει το άρθρο 64 παράγραφος 1, και εκτάκτως κάθε φορά που το κρίνει εύλογο. Κηρύσσει αυτοπροσώπως ή δια του Πρωθυπουργού την έναρξη και τη λήξη κάθε βουλευτικής περιόδου.

2. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μία φορά μόνο μπορεί να αναστείλει τις εργασίες της βουλευτικής συνόδου, είτε αναβάλλοντας την έναρξη είτε διακόπτοντας της εξακολούθησή τους.

3. Η αναστολή των εργασιών δεν επιτρέπεται να διαρκέσει περισσότερο από τριάντα ημέρες ούτε να επαναληφθεί κατά την ίδια βουλευτική σύνοδο χωρίς τη συγκατάθεση της Βουλής.

Άρθρο 41
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να διαλύσει τη Βουλή, αν έχουν παραιτηθεί ή και καταψηφιστεί από αυτή δύο Κυβερνήσεις και η σύνθεσή της δεν εξασφαλίζει κυβερνητική σταθερότητα. Οι εκλογές ενεργούνται από την Κυβέρνηση που έχει την εμπιστοσύνη της διαλυόμενης Βουλής. Σε κάθε άλλη περίπτωση εφαρμόζεται αναλόγως το τρίτο εδάφιο της παραγράφου 3 του άρθρου 37.

2. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διαλύει τη Βουλή με πρόταση της Κυβέρνησης που έχει λάβει ψήφο εμπιστοσύνης, για ανανέωση της λαϊκής εντολής προκειμένου να αντιμετωπιστεί εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Αποκλείεται η διάλυση της νέας Βουλής για το ίδιο θέμα.

3. Το διάταγμα διάλυσης της Βουλής, προσυπογραμμένο στην περίπτωση της προηγούμενης παραγράφου από το Υπουργικό Συμβούλιο, πρέπει να περιλαμβάνει συγχρόνως την προκήρυξη εκλογών μέσα σε τριάντα ημέρες και τη σύγκληση της νέας Βουλής μέσα σε άλλες τριάντα ημέρες από τις εκλογές.

4. Η Βουλή που εκλέχθηκε μετά τη διάλυση της προηγούμενης δεν μπορεί να διαλυθεί πριν περάσει ένα έτος αφότου άρχισε τις εργασίες της, εκτός από τις περιπτώσεις του άρθρου 37 παράγραφος 3 και της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού.

5. Η Βουλή διαλύεται υποχρεωτικά στην περίπτωση του άρθρου 32 παράγραφος 4.

Ερμηνευτική δήλωση:
Σε κάθε περίπτωση χωρίς εξαίρεση το διάταγμα για τη διάλυση της Βουλής πρέπει να διαλαμβάνει την προκήρυξη εκλογών μέσα σε τριάντα ημέρες και τη σύγκληση της νέας Βουλής μέσα σε τριάντα ημέρες από αυτές.

Άρθρο 42
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκδίδει και δημοσιεύει τους νόμους που έχουν ψηφιστεί από τη Βουλή μέσα σε ένα μήνα από την ψήφισή τους. Μέσα στην προθεσμία που προβλέπεται στο προηγούμενο εδάφιο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να αναπέμψει στη Βουλή νομοσχέδιο που έχει ψηφιστεί από αυτή, εκθέτοντας και τους λόγους της αναπομπής.

2. Πρόταση νόμου ή νομοσχέδιο που έχει αναπεμφθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στη Βουλή εισάγεται στην Ολομέλειά της και, αν επιψηφιστεί και πάλι με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών κατά τη διαδικασία του άρθρου 76 παράγραφος 2, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας το εκδίδει και το δημοσιεύει υποχρεωτικά μέσα σε δέκα ημέρες από την επιψήφισή του.

Άρθρο 43
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκδίδει τα διατάγματα που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των νόμων και δεν μπορεί ποτέ να αναστείλει την εφαρμογή τους ούτε να εξαιρέσει κανέναν από την εκτέλεσή τους.

2. Ύστερα από πρόταση του αρμόδιου Υπουργού επιτρέπεται η έκδοση κανονιστικών διαταγμάτων, με ειδική εξουσιοδότηση νόμου και μέσα στα όριά της. Εξουσιοδότηση για έκδοση κανονιστικών πράξεων από άλλα όργανα της διοίκησης επιτρέπεται προκειμένου να ρυθμιστούν ειδικότερα θέματα ή θέματα με τοπικό ενδιαφέρον ή με χαρακτήρα τεχνικό ή λεπτομερειακό.

3. [Η παράγραφος 3 καταργείται].

4. Με νόμους που ψηφίζονται από την Ολομέλεια της Βουλής μπορεί να παρέχεται εξουσιοδότηση έκδοσης κανονιστικών διαταγμάτων για τη ρύθμιση των θεμάτων που καθορίζονται σ’ αυτούς σε γενικό πλαίσιο. Με τους νόμους αυτούς χαράζονται οι γενικές αρχές και οι κατευθύνσεις της ρύθμισης που πρέπει να ακολουθηθεί και τίθενται χρονικά όρια για τη χρήση της εξουσιοδότησης.

5. Τα κατά το άρθρο 72 παράγραφος 1 θέματα της αρμοδιότητας της Ολομέλειας της Βουλής δεν μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο εξουσιοδότησης κατά την προηγούμενη παράγραφο.

Άρθρο 44
1. Σε έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί, ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου, να εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Οι πράξεις αυτές υποβάλλονται στη Βουλή για κύρωση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 72 παράγραφος 1, μέσα σε σαράντα ημέρες από την έκδοσή τους ή μέσα σε σαράντα ημέρες από τη σύγκληση της Βουλής σε σύνοδο. Αν δεν υποβληθούν στη Βουλή μέσα στις προαναφερόμενες προθεσμίες ή αν δεν εγκριθούν από αυτή μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή τους, παύουν να ισχύουν στο εξής.

2. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προκηρύσσει με διάταγμα δημοψήφισμα για κρίσιμα εθνικά θέματα, ύστερα από απόφαση της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών, που λαμβάνεται με πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου. Δημοψήφισμα προκηρύσσεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με διάταγμα και για ψηφισμένα νομοσχέδια που ρυθμίζουν σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, εκτός από τα δημοσιονομικά, εφόσον αυτό αποφασιστεί από τα τρία πέμπτα του συνόλου των βουλευτών, ύστερα από πρόταση των δύο πέμπτων του συνόλου και όπως ορίζουν ο Κανονισμός της Βουλής και νόμος για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής. Δεν εισάγονται κατά την ίδια περίοδο της Βουλής περισσότερες από δύο προτάσεις δημοψηφίσματος για νομοσχέδιο.

Αν νομοσχέδιο υπερψηφιστεί, η προθεσμία του άρθρου 42 παράγραφος 1 αρχίζει από τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος.

3. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας σε εντελώς εξαιρετικές περιστάσεις μπορεί να απευθύνει προς το Λαό διαγγέλματα, μετά από σύμφωνη γνώμη του Προέδρου της Κυβέρνησης. Τα διαγγέλματα προσυπογράφονται από τον Πρωθυπουργό και δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Άρθρο 45
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Χώρας, που τη διοίκησή τους ασκεί η Κυβέρνηση, όπως νόμος ορίζει. Απονέμει επίσης τους βαθμούς σε όσους υπηρετούν σ’ αυτές, όπως νόμος ορίζει.

Άρθρο 46
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει και παύει, σύμφωνα με το νόμο, τους δημόσιους υπαλλήλους, εκτός από τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος.

2. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απονέμει τα προβλεπόμενα παράσημα σύμφωνα με τις διατάξεις του σχετικού νόμου.

Άρθρο 47
1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει το δικαίωμα, ύστερα από πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη συμβουλίου που συγκροτείται κατά πλειοψηφία από δικαστές, να χαρίζει, μετατρέπει ή μετριάζει τις ποινές που επιβάλλουν τα δικαστήρια, καθώς και να αίρει τις κάθε είδους νόμιμες συνέπειες ποινών που έχουν επιβληθεί και εκτιθεί.

2. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μόνο με τη συγκατάθεση της Βουλής έχει το δικαίωμα να απονέμει χάρη σε Υπουργό που καταδικάστηκε κατά το άρθρο 86.

3. Αμνηστία παρέχεται μόνο για πολιτικά εγκλήματα, με νόμο που ψηφίζεται από την Ολομέλεια της Βουλής με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.

4. Αμνηστία για κοινά εγκλήματα δεν παρέχεται ούτε με νόμο.

Άρθρο 48
1. Σε περίπτωση πολέμου, επιστράτευσης εξαιτίας εξωτερικών κινδύνων ή άμεσης απειλής της εθνικής ασφάλειας, καθώς και αν εκδηλωθεί ένοπλο κίνημα για την ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος, η Βουλή, με απόφασή της, που λαμβάνεται ύστερα από πρόταση της Κυβέρνησης, θέτει σε εφαρμογή, σε ολόκληρη την Επικράτεια ή σε τμήμα της, το νόμο για την κατάσταση πολιορκίας, συνιστά εξαιρετικά δικαστήρια και αναστέλλει την ισχύ του συνόλου ή μέρους των διατάξεων των άρθρων 5 παράγραφος 4, 6, 8, 9, 11, 12 παράγραφοι 1 έως και 4, 14, 19, 22 παράγραφος 3, 23, 96 παράγραφος 4 και 97. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δημοσιεύει την απόφαση της Βουλής.

Με την απόφαση της Βουλής ορίζεται η διάρκεια ισχύος των επιβαλλόμενων μέτρων, η οποία δεν μπορεί να υπερβεί τις δεκαπέντε ημέρες.

2. Σε περίπτωση απουσίας της Βουλής ή αν συντρέχει αντικειμενική αδυναμία να συγκληθεί εγκαίρως, τα μέτρα της προηγούμενης παραγράφου λαμβάνονται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου. Το διάταγμα υποβάλλεται από την Κυβέρνηση στη Βουλή για έγκριση μόλις καταστεί δυνατή η σύγκλησή της, ακόμη και αν έληξε η βουλευτική περίοδος ή η Βουλή έχει διαλυθεί, και πάντως μέσα σε δεκαπέντε ημέρες το αργότερο.

3. Η διάρκεια των κατά τις προηγούμενες παραγράφους μέτρων μπορεί να παρατείνεται ανά δεκαπενθήμερο μόνο με προηγούμενη απόφαση της Βουλής, η οποία συγκαλείται ακόμη και αν έχει λήξει η βουλευτική περίοδος ή η Βουλή έχει διαλυθεί.

4. Τα κατά τις προηγούμενες παραγράφους μέτρα αίρονται αυτοδικαίως με τη λήξη των προθεσμιών που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3, εφόσον δεν παρατείνονται με απόφαση της Βουλής, και σε κάθε περίπτωση με τη λήξη του πολέμου, εφόσον είχαν επιβληθεί εξαιτίας πολέμου.

5. Αφότου αρχίσουν να ισχύουν τα μέτρα των προηγούμενων παραγράφων ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ύστερα από πρόταση της Κυβέρνησης, μπορεί να εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, για να αντιμετωπιστούν επείγουσες ανάγκες ή για να αποκατασταθεί ταχύτερα η λειτουργία των συνταγματικών θεσμών. Οι πράξεις αυτές υποβάλλονται για κύρωση στη Βουλή μέσα σε δεκαπέντε ημέρες από τη σύγκλησή της σε σύνοδο και παύουν να ισχύουν στο εξής, αν δεν υποβληθούν στη Βουλή μέσα στις παραπάνω προθεσμίες ή δεν εγκριθούν από αυτή μέσα σε δεκαπέντε ημέρες αφότου υποβλήθηκαν.

6. Οι κατά τις παραγράφους 2 και 3 αποφάσεις της Βουλής λαμβάνονται με την πλειοψηφία του συνολικού αριθμού των βουλευτών και η κατά την παράγραφο 1 απόφαση με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του συνολικού αριθμού των βουλευτών. Η Βουλή αποφασίζει σε μία μόνο συνεδρίαση.

7. Σε όλη τη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρων κατάστασης ανάγκης, τα οποία λαμβάνονται κατά το άρθρο αυτό, ισχύουν αυτοδικαίως οι διατάξεις των άρθρων 61 και 62 του Συντάγματος, ακόμη και αν διαλύθηκε η Βουλή ή έληξε η βουλευτική περίοδος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Ειδικές ευθύνες του Προέδρου της Δημοκρατίας
Άρθρο 49

1. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν ευθύνεται οπωσδήποτε για πράξεις που έχει ενεργήσει κατά την άσκηση των καθηκόντων του, παρά μόνο για έσχατη προδοσία ή παραβίαση, με πρόθεση, του Συντάγματος. Για πράξεις που δεν σχετίζονται με την άσκηση των καθηκόντων του η δίωξη αναστέλλεται εωσότου λήξει η προεδρική θητεία.

2. Η πρόταση για κατηγορία και παραπομπή του Προέδρου της Δημοκρατίας σε δίκη υποβάλλεται στη Βουλή υπογεγραμμένη από το ένα τρίτο τουλάχιστον των μελών της και γίνεται αποδεκτή με απόφαση που λαμβάνεται με πλειοψηφία των δύο τρίτων του συνόλου των μελών της.

3. Αν η πρόταση γίνει αποδεκτή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παραπέμπεται στο δικαστήριο του άρθρου 86, οι σχετικές με αυτό διατάξεις εφαρμόζονται αναλόγως και στην περίπτωση αυτή.

4. Αφότου παραπεμφθεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απέχει από την άσκηση των καθηκόντων του και αναπληρώνεται, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 34. Αναλαμβάνει πάλι τα καθήκοντά του, αφότου το δικαστήριο του άρθρου 86 εκδώσει απαλλακτική απόφαση, εφόσον δεν εξαντλήθηκε η θητεία του.

5. Νόμος που ψηφίζεται από την Ολομέλεια της Βουλής ρυθμίζει τα σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου αυτού.

Άρθρο 50
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έχει άλλες αρμοδιότητες παρά μόνο όσες του απονέμουν ρητά το Σύνταγμα και οι νόμοι που είναι σύμφωνοι μ’ αυτό.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ
Οργάνωση και λειτουργίες της Πολιτείας
ΤΜΗΜΑ Γ’
Βουλή
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Ανάδειξη και συγκρότηση της Βουλής
Άρθρο 51
1. Ο αριθμός των βουλευτών ορίζεται με νόμο, δεν μπορεί όμως να είναι μικρότερος από διακόσιους ούτε μεγαλύτερος από τριακόσιους.

2. Οι βουλευτές αντιπροσωπεύουν το Έθνος.

3. Οι βουλευτές εκλέγονται με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία από τους πολίτες που έχουν εκλογικό δικαίωμα, όπως νόμος ορίζει. Ο νόμος δεν μπορεί να περιορίσει το εκλογικό δικαίωμα παρά μόνο αν δεν έχει συμπληρωθεί κατώτατο όριο ηλικίας ή για ανικανότητα δικαιοπραξίας ή ως συνέπεια αμετάκλητης ποινικής καταδίκης για ορισμένα εγκλήματα.

4. Οι βουλευτικές εκλογές διενεργούνται ταυτόχρονα σε ολόκληρη την Επικράτεια. Νόμος που ψηφίζεται με την πλειοψηφία των δύο τρίτων του όλου αριθμού των βουλευτών μπορεί να ορίζει τα σχετικά με την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος από τους εκλογείς που βρίσκονται έξω από την Επικράτεια. Ως προς τους εκλογείς αυτούς η αρχή της ταυτόχρονης διενέργειας των εκλογών δεν κωλύει την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος με επιστολική ψήφο ή άλλο πρόσφορο μέσο, εφόσον η καταμέτρηση και η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων διενεργείται όποτε αυτό γίνεται και σε ολόκληρη την Επικράτεια.

5. Η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική.

Άρθρο 52
Η ελεύθερη και ανόθευτη εκδήλωση της λαϊκής θέλησης, ως έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας, τελεί υπό την εγγύηση όλων των λειτουργών της Πολιτείας, που έχουν υποχρέωση να τη διασφαλίζουν σε κάθε περίπτωση. Νόμος ορίζει τις ποινικές κυρώσεις κατά των παραβατών της διάταξης αυτής.

Άρθρο 53
1. Οι βουλευτές εκλέγονται για τέσσερα συνεχή έτη που αρχίζουν από την ημέρα των γενικών εκλογών. Μόλις λήξει η βουλευτική περίοδος, με προεδρικό διάταγμα, που προσυπογράφεται από το Υπουργικό Συμβούλιο, διατάσσεται η διενέργεια γενικών βουλευτικών εκλογών μέσα σε τριάντα ημέρες και η σύγκληση της νέας Βουλής σε τακτική σύνοδο μέσα σε άλλες τριάντα ημέρες από αυτές.

2. Βουλευτική έδρα που κενώθηκε μέσα στο τελευταίο έτος της περιόδου δεν συμπληρώνεται με αναπληρωματική εκλογή, όταν απαιτείται κατά το νόμο, εφόσον οι κενές έδρες δεν είναι περισσότερες από το ένα πέμπτο του όλου αριθμού των βουλευτών.

3. Σε περίπτωση πολέμου η βουλευτική περίοδος παρατείνεται σε όλη τη διάρκειά του. Αν η Βουλή έχει διαλυθεί, η διενέργεια των εκλογών αναστέλλεται εωσότου τελειώσει ο πόλεμος, ανακαλείται δε αυτοδικαίως η Βουλή που έχει διαλυθεί έως το τέλος του.

Άρθρο 54
1. Το εκλογικό σύστημα και οι εκλογικές περιφέρειες ορίζονται με νόμο που ισχύει από τις μεθεπόμενες εκλογές, εκτός και αν προβλέπεται η ισχύς του άμεσα από τις επόμενες εκλογές με ρητή διάταξη που ψηφίζεται με την πλειοψηφία των δύο τρίτων του όλου αριθμού των βουλευτών.

2. Ο αριθμός των βουλευτών κάθε εκλογικής περιφέρειας ορίζεται με προεδρικό διάταγμα, με βάση το νόμιμο πληθυσμό της περιφέρειας που προκύπτει, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, από τους εγγεγραμμένους στα οικεία δημοτολόγια, όπως νόμος ορίζει.

Τα αποτελέσματα της απογραφής θεωρείται ότι έχουν δημοσιευθεί με βάση τα στοιχεία της αρμόδιας υπηρεσίας μετά την πάροδο ενός έτους από την τελευταία ημέρα διεξαγωγής της.

3. Μέρος της Βουλής, όχι μεγαλύτερο από το ένα εικοστό του όλου αριθμού των βουλευτών, μπορεί να εκλέγεται ενιαίως σε ολόκληρη την Επικράτεια, σε συνάρτηση με τη συνολική εκλογή δύναμη του κάθε κόμματος στην Επικράτεια, όπως νόμος ορίζει.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Κωλύματα και ασυμβίβαστα των βουλευτών
Άρθρο 55

1. Για να εκλεγεί κανείς βουλευτής απαιτείται να είναι Έλληνας πολίτης, να έχει τη νόμιμη ικανότητα να εκλέγει και να έχει συμπληρώσει το εικοστό πέμπτο έτος της ηλικίας του κατά την ημέρα της εκλογής.

2. Βουλευτής που στερήθηκε κάποιο από τα παραπάνω προσόντα εκπίπτει αυτοδικαίως από το βουλευτικό αξίωμα.

Άρθρο 56
1. Έμμισθοι δημόσιοι λειτουργοί και υπάλληλοι, άλλοι υπάλληλοι του δημοσίου, υπηρετούντες στις ένοπλες δυνάμεις και στα σώματα ασφαλείας, υπάλληλοι οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, διοικητές, υποδιοικητές ή πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων ή διευθύνοντες ή εντεταλμένοι σύμβουλοι νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου ή κρατικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου ή δημόσιων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος ή επιχειρήσεων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές, αν δεν παραιτηθούν πριν από την ανακήρυξή τους ως υποψηφίων. Η παραίτηση συντελείται με μόνη τη γραπτή υποβολή της. Αποκλείεται η επάνοδος στην ενεργό υπηρεσία των στρατιωτικών που παραιτούνται. Τα ανώτερα αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεύτερου βαθμού δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές κατά τη διάρκεια της θητείας για την οποία εξελέγησαν, ακόμη και αν παραιτηθούν.

2. Από τους περιορισμούς της προηγούμενης παραγράφου εξαιρούνται οι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Νόμος ορίζει τον τρόπο της αναπλήρωσής τους. Κατά τη διάρκεια της βουλευτικής περιόδου αναστέλλεται η άσκηση των αρμοδιοτήτων των σχετικών με την ιδιότητα του καθηγητή που εκλέχθηκε.

3. Δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι, ούτε να εκλεγούν βουλευτές σε όποια εκλογική περιφέρεια υπηρέτησαν ή σε όποια εκλογική περιφέρεια εκτεινόταν η τοπική αρμοδιότητά τους μέσα στους τελευταίους δεκαοκτώ μήνες της τετραετούς βουλευτικής περιόδου:

α) Οι διοικητές, υποδιοικητές, πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων, διευθύνοντες και εντεταλμένοι σύμβουλοι των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, πλην των σωματειακών, των κρατικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου και των δημόσιων επιχειρήσεων ή άλλων επιχειρήσεων τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος.

β) Τα μέλη των ανεξάρτητων αρχών που συγκροτούνται και λειτουργούν κατά το άρθρο 101Α’, καθώς και των αρχών που χαρακτηρίζονται με νόμο ως ανεξάρτητες ή ρυθμιστικές.

γ) Οι ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας.

δ) Οι έμμισθοι υπάλληλοι του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των επιχειρήσεών τους, καθώς και των νομικών προσώπων και επιχειρήσεων της περίπτωσης α’ που κατείχαν θέση προϊσταμένου οργανικής μονάδας επιπέδου διεύθυνσης ή άλλη αντίστοιχη, όπως ειδικότερα νόμος ορίζει. Υπάλληλοι που αναφέρονται στο προηγούμενο εδάφιο και είχαν ευρύτερη τοπική αρμοδιότητα υπάγονται στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής ως προς εκλογικές περιφέρειες άλλες από αυτήν της έδρας τους, μόνον εφόσον κατείχαν θέση προϊσταμένου οργανικής μονάδας επιπέδου γενικής διεύθυνσης ή άλλη αντίστοιχη, όπως ειδικότερα νόμος ορίζει.

ε) Οι γενικοί ή ειδικοί γραμματείς υπουργείων ή αυτοτελών γενικών γραμματειών ή περιφερειών και όσοι ο νόμος εξομοιώνει με αυτούς.

Δεν υπάγονται στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής οι υποψήφιοι βουλευτές Επικρατείας.

4. Πολιτικοί υπάλληλοι και στρατιωτικοί γενικά, που έχουν κατά το νόμο αναλάβει υποχρέωση να παραμείνουν στην υπηρεσία για ορισμένο χρόνο, δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές όσο χρόνο διαρκεί η υποχρέωσή τους.

Άρθρο 57
1. Τα καθήκοντα του βουλευτή είναι ασυμβίβαστα με τα έργα ή την ιδιότητα του ιδιοκτήτη ή εταίρου ή μετόχου ή διοικητή ή διαχειριστή ή μέλους του διοικητικού συμβουλίου ή γενικού διευθυντή ή των αναπληρωτών τους επιχείρησης, η οποία:

α) Αναλαμβάνει έργα ή μελέτες ή προμήθειες του Δημοσίου ή παροχή υπηρεσιών προς το Δημόσιο ή συνάπτει με το Δημόσιο συναφείς συμβάσεις αναπτυξιακού ή επενδυτικού χαρακτήρα.

β) Απολαμβάνει ειδικών προνομίων.

γ) Κατέχει ή διαχειρίζεται ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σταθμό ή εκδίδει εφημερίδα πανελλήνιας κυκλοφορίας.

δ) Ασκεί κατά παραχώρηση δημόσια υπηρεσία ή δημόσια επιχείρηση ή επιχείρηση κοινής ωφέλειας.

ε) Μισθώνει για εμπορικούς λόγους ακίνητα του Δημοσίου.

Για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής με το Δημόσιο εξομοιώνονται οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, τα άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τα κρατικά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, οι δημόσιες επιχειρήσεις, οι επιχειρήσεις των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και οι άλλες επιχειρήσεις τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος. Μέτοχος επιχείρησης που εμπίπτει στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής είναι όποιος κατέχει ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου μεγαλύτερο του ένα τοις εκατό.

Τα καθήκοντα του βουλευτή είναι επίσης ασυμβίβαστα με την άσκηση οποιουδήποτε επαγγέλματος. Νόμος ορίζει τις δραστηριότητες που είναι συμβατές με το βουλευτικό αξίωμα, καθώς και τα σχετικά με τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά ζητήματα και τον τρόπο επανόδου των βουλευτών στο επάγγελμά τους μετά την απώλεια της βουλευτικής ιδιότητας.

Οι δραστηριότητες του προηγούμενου εδαφίου σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να περιλαμβάνουν την ιδιότητα του υπαλλήλου ή του νομικού ή άλλου συμβούλου σε επιχειρήσεις των περιπτώσεων α’ έως δ’ της παραγράφου αυτής.

Η παράβαση των διατάξεων αυτής της παραγράφου συνεπάγεται έκπτωση από το βουλευτικό αξίωμα και ακυρότητα των σχετικών συμβάσεων ή πράξεων, όπως νόμος ορίζει.

2. Βουλευτές που υπάγονται στις διατάξεις του πρώτου εδαφίου της προηγούμενης παραγράφου οφείλουν, μέσα σε οκτώ ημέρες αφότου η εκλογή τους γίνει οριστική, να επιλέξουν με δήλωσή τους μεταξύ του βουλευτικού αξιώματος και των παραπάνω έργων ή ιδιοτήτων. Αν παραλειφθεί αυτή η εμπρόθεσμη δήλωση, εκπίπτουν αυτοδικαίως από το αξίωμα του βουλευτή.

3. Βουλευτές που αποδέχονται οποιαδήποτε από τις ιδιότητες ή τα έργα που αναφέρονται σε αυτό ή στο προηγούμενο άρθρο και που χαρακτηρίζονται ότι αποτελούν κώλυμα για την υποψηφιότητα βουλευτή ή ότι είναι ασυμβίβαστα με το βουλευτικό αξίωμα, εκπίπτουν από το αξίωμα αυτό, όπως νόμος ορίζει.

4. Ειδικός νόμος ορίζει τον τρόπο με τον οποίο συνεχίζονται ή εκχωρούνται ή διαλύονται συμβάσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και έχουν αναληφθεί από βουλευτή ή από επιχείρηση στην οποία αυτός μετείχε πριν από την απόκτηση της βουλευτικής ιδιότητας ή με ασυμβίβαστη προς το αξίωμά του ιδιότητα.

Άρθρο 58
Ο έλεγχος και η εκδίκαση των βουλευτικών εκλογών, κατά του κύρους των οποίων ασκούνται ενστάσεις που αναφέρονται είτε σε εκλογικές παραβάσεις, σχετικές με την ενέργεια των εκλογών είτε σε έλλειψη των νόμιμων προσόντων, ανατίθεται στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Καθήκοντα και δικαιώματα των βουλευτών
Άρθρο 59

1. Οι βουλευτές πριν αναλάβουν τα καθήκοντά τους δίνουν στο Βουλευτήριο και σε δημόσια συνεδρίαση τον ακόλουθο όρκο:

“Ορκίζομαι στο όνομα της Αγίας και Ομοούσιας και Αδιαίρετης Τριάδας να είμαι πιστός στην Πατρίδα και το δημοκρατικό πολίτευμα, να υπακούω στο Σύνταγμα και τους νόμους και να εκπληρώνω ευσυνείδητα τα καθήκοντά μου”.

2. Αλλόθρησκοι ή ετερόδοξοι βουλευτές δίνουν τον ίδιο όρκο σύμφωνα με τον τύπο της δικής τους θρησκείας ή του δικού τους δόγματος.

3. Βουλευτές που ανακηρύσσονται όταν η Βουλή απουσιάζει δίνουν τον όρκο στο Τμήμα της που λειτουργεί.

Άρθρο 60
1. Οι βουλευτές έχουν απεριόριστο το δικαίωμα της γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση.

2. Η παραίτηση από το βουλευτικό αξίωμα είναι δικαίωμα του βουλευτή, συντελείται μόλις ο βουλευτής υποβάλλει γραπτή δήλωση στον Πρόεδρο της Βουλής και δεν ανακαλείται.

Άρθρο 61
1. Ο βουλευτής δεν καταδιώκεται ούτε εξετάζεται με οποιονδήποτε τρόπο για γνώμη ή ψήφο που έδωσε κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων.

2. Ο βουλευτής διώκεται μόνο για συκοφαντική δυσφήμηση, κατά το νόμο, ύστερα από άδεια της Βουλής. Αρμόδιο για την εκδίκαση είναι το Εφετείο. Η άδεια θεωρείται ότι οριστικά δεν δόθηκε, αν η Βουλή δεν αποφανθεί μέσα σε σαράντα πέντε ημέρες αφότου η έγκλιση περιήλθε στον Πρόεδρο της Βουλής. Αν η Βουλή αρνηθεί να δώσει την άδεια ή αν περάσει άπρακτη η προθεσμία, η πράξη θεωρείται ανέγκλητη.

Η παράγραφος αυτή έχει εφαρμογή από την προσεχή βουλευτική περίοδο.

3. Ο βουλευτής δεν έχει υποχρέωση μαρτυρίας για πληροφορίες που περιήλθαν σ’ αυτόν ή δόθηκαν από αυτόν κατά την άσκηση των καθηκόντων του, ούτε για πρόσωπα που του εμπιστεύθηκαν τις πληροφορίες ή στα οποία αυτός τις έδωσε.

Άρθρο 62
1. Όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος ο βουλευτής δεν διώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με άλλο τρόπο περιορίζεται χωρίς άδεια του Σώματος. Επίσης δεν διώκεται για πολιτικά εγκλήματα βουλευτής της Βουλής που διαλύθηκε, από τη διάλυσή της και έως την ανακήρυξη των βουλευτών της νέας Βουλής.

Η άδεια θεωρείται ότι δεν δόθηκε, αν η Βουλή δεν αποφανθεί μέσα σε τρεις μήνες αφότου η αίτηση του εισαγγελέα για δίωξη διαβιβάστηκε στον Πρόεδρο της Βουλής.

Η τρίμηνη προθεσμία αναστέλλεται κατά τη διάρκεια των διακοπών της Βουλής.

Δεν απαιτείται άδεια για τα αυτόφωρα κακουργήματα.

Άρθρο 63
1. Οι βουλευτές, για την άσκηση του λειτουργήματός τους, δικαιούνται από το Δημόσιο αποζημίωση και δαπάνες. Το ύψος τους καθορίζεται με απόφαση της Ολομέλειας της Βουλής.

2. Οι βουλευτές απολαμβάνουν συγκοινωνιακή, ταχυδρομική και τηλεφωνική ατέλεια, που η έκτασή της καθορίζεται με απόφαση της Ολομέλειας της Βουλής.

3. Αν βουλευτής απουσιάσει αδικαιολόγητα σε περισσότερες από πέντε συνεδριάσεις το μήνα, κρατείται υποχρεωτικά, για κάθε απουσία, το ένα τριακοστό της μηνιαίας αποζημίωσής του.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Οργάνωση και λειτουργία της Βουλής
Άρθρο 64
1. Η Βουλή συνέρχεται αυτοδικαίως κάθε έτος την πρώτη Δευτέρα του Οκτωβρίου σε τακτική σύνοδο για τα ετήσια έργα της, εκτός αν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τη συγκαλέσει ενωρίτερα σύμφωνα με το άρθρο 40.

2. Η διάρκεια της τακτικής συνόδου δεν μπορεί να είναι συντομότερη από πέντε μήνες, χωρίς να συνυπολογίζεται ο χρόνος της αναστολής σύμφωνα με το άρθρο 40.

Η τακτική σύνοδος παρατείνεται υποχρεωτικά ώσπου να εγκριθεί, σύμφωνα με το άρθρο 79, ο προϋπολογισμός ή να ψηφιστεί σύμφωνα με το ίδιο άρθρο ειδικός νόμος.

Άρθρο 65
1. Η Βουλή ορίζει τον τρόπο της ελεύθερης και δημοκρατικής λειτουργίας της με Κανονισμό, που ψηφίζεται από την Ολομέλεια κατά το άρθρο 76 και δημοσιεύεται με παραγγελία του Προέδρου της στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης.

2. Η Βουλή εκλέγει από τα μέλη της τον Πρόεδρο και τα λοιπά μέλη του Προεδρείου, σύμφωνα με τους ορισμούς του Κανονισμού.

3. Ο Πρόεδρος και οι Αντιπρόεδροι εκλέγονται στην αρχή κάθε βουλευτικής περιόδου.

Η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται για τον Πρόεδρο και τους Αντιπροέδρους που εκλέχθηκαν στην τρέχουσα πρώτη σύνοδο της Ε’ Αναθεωρητικής Βουλής.

Η Βουλή μπορεί, ύστερα από πρόταση πενήντα βουλευτών, να εκφράσει μομφή κατά του Προέδρου της Βουλής ή μέλους του Προεδρείου, η οποία συνεπάγεται τη λήξη της θητείας του.

4. Ο Πρόεδρος της Βουλής διευθύνει τις εργασίες του Σώματος, μεριμνά για τη διασφάλιση της ανεμπόδιστης διεξαγωγής των εργασιών του, την κατοχύρωση της ελεύθερης γνώμης και έκφρασης των βουλευτών, και την τήρηση της τάξης. Ο Πρόεδρος μπορεί να λάβει και πειθαρχικά μέτρα σύμφωνα με όσα ορίζει ο Κανονισμός της Βουλής εναντίον κάθε βουλευτή που παρεκτρέπεται.

5. Με τον Κανονισμό μπορεί να συσταθεί στη Βουλή επιστημονική υπηρεσία για την υποβοήθηση του νομοθετικού της έργου.

6. Ο Κανονισμός καθορίζει την οργάνωση των υπηρεσιών της Βουλής υπό την εποπτεία του Προέδρου, καθώς και όλα όσα αφορούν το προσωπικό της. Οι πράξεις του Προέδρου που αφορούν την πρόσληψη και την υπηρεσιακή κατάσταση του προσωπικού της Βουλής υπόκεινται σε προσφυγή ή αίτηση ακύρωσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Άρθρο 66
1. Η Βουλή συνεδριάζει δημόσια στο Βουλευτήριο, μπορεί όμως να διασκεφθεί σε μυστική συνεδρίαση, ύστερα από αίτηση της Κυβέρνησης ή δεκαπέντε βουλευτών, αν το αποφασίσει η πλειοψηφία σε μυστική συνεδρίαση. Η Βουλή αποφασίζει κατόπιν αν πρέπει να επαναληφθεί η συζήτηση για το ίδιο θέμα σε δημόσια συνεδρίαση.

2. Οι Υπουργοί και Υφυπουργοί έχουν ελεύθερη είσοδο στις συνεδριάσεις της Βουλής και ακούονται όποτε ζητήσουν το λόγο.

3. Η Βουλή και οι κοινοβουλευτικές επιτροπές μπορούν να ζητήσουν την παρουσία του Υπουργού ή του Υφυπουργού που είναι αρμόδιος για τα θέματα που συζητούν.

Οι κοινοβουλευτικές επιτροπές μπορούν να καλούν οποιοδήποτε πρόσωπο θεωρούν χρήσιμο για το έργο τους, ενημερώνοντας και τον αρμόδιο Υπουργό. Οι κοινοβουλευτικές επιτροπές συνεδριάζουν δημόσια, όπως ορίζεται στον Κανονισμό της Βουλής, μπορούν όμως να διασκεφθούν σε μυστική συνεδρίαση, ύστερα από αίτηση της Κυβέρνησης ή πέντε βουλευτών, αν το αποφασίσει η πλειοψηφία σε μυστική συνεδρίαση. Η κοινοβουλευτική επιτροπή αποφασίζει κατόπιν, αν πρέπει να επαναδιεξαχθεί η συζήτηση για το ίδιο θέμα σε δημόσια συνεδρίαση.

Άρθρο 67
Η Βουλή δεν μπορεί να αποφασίσει χωρίς την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων μελών, που όμως ποτέ δεν μπορεί να είναι μικρότερη από το ένα τέταρτο του όλου αριθμού των βουλευτών.

Σε περίπτωση ισοψηφίας επαναλαμβάνεται η ψηφοφορία και, ύστερα από νέα ισοψηφία, η πρόταση απορρίπτεται.

Άρθρο 68
1. Η Βουλή στις αρχές κάθε τακτικής συνόδου συνιστά από τα μέλη της διαρκείς κοινοβουλευτικές επιτροπές για να εξετάζουν και να επεξεργάζονται τα νομοσχέδια και τις προτάσεις νόμων που υποβάλλονται, όπως ορίζει ο Κανονισμός της Βουλής.

2. Η Βουλή συνιστά από τα μέλη της εξεταστικές επιτροπές, με απόφασή της που λαμβάνεται με πλειοψηφία των δύο πέμπτων του συνόλου των βουλευτών, ύστερα από πρόταση του ενός πέμπτου του όλου αριθμού των βουλευτών.

Προκειμένου να συσταθούν εξεταστικές επιτροπές για ζητήματα που ανάγονται στην εξωτερική πολιτική και την εθνική άμυνα, απαιτείται απόφαση της Βουλής που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών.

Τα σχετικά με τη συγκρότηση και τη λειτουργία των επιτροπών αυτών καθορίζονται από τον Κανονισμό της Βουλής.

3. Οι κοινοβουλευτικές και εξεταστικές επιτροπές, καθώς και τα κατά τα άρθρα 70 και 71 Τμήματα της Βουλής, συνιστώνται ανάλογα με τη δύναμη των κομμάτων, των ομάδων και των ανεξαρτήτων, όπως ορίζει ο Κανονισμός.

Άρθρο 69
Κανένας δεν εμφανίζεται στη Βουλή αυτόκλητος για να αναφέρει οτιδήποτε προφορικά ή εγγράφως. Οι αναφορές παρουσιάζονται από βουλευτή ή παραδίδονται στον Πρόεδρο. Η Βουλή έχει δικαίωμα να αποστέλλει τις αναφορές που της απευθύνονται στους Υπουργούς και τους Υφυπουργούς, οι οποίοι υποχρεούνται να δίνουν διευκρινήσεις όποτε τους ζητηθούν.

Άρθρο 70
1. Η Βουλή ασκεί το νομοθετικό της έργο σε Ολομέλεια.

2. Ο Κανονισμός της Βουλής προβλέπει ότι το νομοθετικό έργο που καθορίζεται από αυτόν μπορεί να ασκείται και από τις διαρκείς κοινοβουλευτικές επιτροπές που συγκροτούνται και λειτουργούν κατά τη διάρκεια της συνόδου, όπως ορίζει ο Κανονισμός και με τους περιορισμούς του άρθρου 72.

3. Με τον Κανονισμό της Βουλής ορίζεται επίσης η κατανομή της αρμοδιότητας μεταξύ των διαρκών κοινοβουλευτικών επιτροπών κατά Υπουργεία.

4. Αν δεν ορίζεται διαφορετικά, οι διατάξεις του Συντάγματος που αφορούν τη Βουλή ισχύουν για τη λειτουργία της σε Ολομέλεια και σε Τμήμα κατά το άρθρο 71, καθώς και για τη λειτουργία των κοινοβουλευτικών επιτροπών.

5. Για να λάβουν απόφαση το κατά το άρθρο 71 Τμήμα και οι διαρκείς κοινοβουλευτικές επιτροπές, όταν ασκούν νομοθετικό έργο κατά την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου, απαιτείται πλειοψηφία που δεν μπορεί να είναι μικρότερη από τα δύο πέμπτα του αριθμού των μελών τους.

6. Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος ασκείται από τη Βουλή σε Ολομέλεια, όπως ορίζει ο Κανονισμός. Ο Κανονισμός μπορεί να προβλέπει την άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου και από το κατά το άρθρο 71 Τμήμα, καθώς και από τις διαρκείς κοινοβουλευτικές επιτροπές που συγκροτούνται και λειτουργούν κατά τη διάρκεια της συνόδου.

7. Ο Κανονισμός ορίζει τον τρόπο με τον οποίο μετέχουν στις ψηφοφορίες βουλευτές που βρίσκονται σε αποστολή της Βουλής ή της Κυβέρνησης στο εξωτερικό.

8. Ο Κανονισμός της Βουλής προβλέπει τον τρόπο με τον οποίο η Βουλή ενημερώνεται από την Κυβέρνηση για τα ζητήματα που αποτελούν αντικείμενο κανονιστικής ρύθμισης στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συζητεί γι’ αυτά.

Άρθρο 71
Κατά τη διάρκεια της διακοπής των εργασιών της Βουλής, το νομοθετικό της έργο, εκτός από τα νομοθετήματα που ανήκουν στην αρμοδιότητα της Ολομέλειας κατά το άρθρο 72, ασκείται από Τμήμα της που συγκροτείται και λειτουργεί σύμφωνα με τους ορισμούς των άρθρων 68 παράγραφος 3 και 70.

Με τον Κανονισμό μπορεί να προβλεφθεί η επεξεργασία των νομοσχεδίων ή των προτάσεων νόμων από κοινοβουλευτική επιτροπή που την αποτελούν μέλη του ίδιου Τμήματος.

Άρθρο 72
1. Στην Ολομέλεια της Βουλής συζητούνται και ψηφίζονται ο Κανονισμός της, νομοσχέδια και προτάσεις νόμων για τα θέματα των άρθρων 3, 13, 27, 28 παράγραφοι 2 και 3, 29 παράγραφος 2, 33 παράγραφος 3, 48, 51, 54, 86, νομοσχέδια και προτάσεις εκτελεστικών του Συντάγματος νόμων για την άσκηση και προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, νομοσχέδια και προτάσεις νόμων για την αυθεντική ερμηνεία νόμων, καθώς και για κάθε άλλο θέμα που σύμφωνα με ειδική πρόβλεψη του Συντάγματος ανατίθεται στην Ολομέλεια της Βουλής ή για τη ρύθμιση του οποίου απαιτείται ειδική πλειοψηφία.

Στην Ολομέλεια της Βουλής ψηφίζεται επίσης ο προϋπολογισμός και ο απολογισμός του Κράτους και της Βουλής.

2. Η συζήτηση και ψήφιση όλων των άλλων νομοσχεδίων ή προτάσεων νόμων μπορεί να γίνεται, κατά τη διάρκεια της συνόδου, από την αρμόδια διαρκή κοινοβουλευτική επιτροπή, κατά τους ορισμούς του άρθρου 70. Γίνεται επίσης από το Τμήμα που συγκροτείται και λειτουργεί σύμφωνα με το άρθρο 71 κατά τη διάρκεια της διακοπής των εργασιών της Βουλής, όπως ορίζει ο Κανονισμός.

3. Η διαρκής κοινοβουλευτική επιτροπή που επιλαμβάνεται της ψήφισης νομοσχεδίου ή πρότασης νόμου μπορεί με απόφασή της που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία των μελών της να παραπέμπει στην Ολομέλεια οποιαδήποτε αμφισβήτηση για την αρμοδιότητά της. Η απόφαση της Ολομέλειας δεσμεύει τις επιτροπές.

Μεταξύ της κατάθεσης νομοσχεδίου ή πρότασης νόμου και της συζήτησής του στη διαρκή κοινοβουλευτική επιτροπή πρέπει να μεσολαβεί τουλάχιστον μία εβδομάδα.

4. Νομοσχέδιο ή πρόταση νόμου που συζητήθηκε και ψηφίστηκε στην αρμόδια διαρκή κοινοβουλευτική επιτροπή εισάγεται στην Ολομέλεια σε μία συνεδρίαση, όπως ορίζει ο Κανονισμός της Βουλής, και συζητείται και ψηφίζεται ενιαία επί της αρχής, επί των άρθρων και στο σύνολο. Νομοσχέδιο ή πρόταση νόμου που έγινε δεκτή στην επιτροπή με πλειοψηφία τουλάχιστον τεσσάρων πέμπτων συζητείται και ψηφίζεται στην Ολομέλεια, όπως ορίζει ο Κανονισμός.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Νομοθετική λειτουργία της Βουλής
Άρθρο 73
1. Το δικαίωμα πρότασης νόμων ανήκει στην Βουλή και στην Κυβέρνηση.

2. Νομοσχέδια που αναφέρονται οπωσδήποτε στην απονομή σύνταξης και στις προϋποθέσεις της υποβάλλονται μόνο από τον Υπουργό Οικονομικών ύστερα από γνωμοδότηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Αν πρόκειται για συντάξεις που επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, υποβάλλονται από τον αρμόδιο Υπουργό και τον Υπουργό Οικονομικών. Τα νομοσχέδια για συντάξεις πρέπει να είναι ειδικά. Δεν επιτρέπεται, με ποινή την ακυρότητα, να αναγράφονται διατάξεις για συντάξεις σε νόμους που αποσκοπούν στη ρύθμιση άλλων θεμάτων.

3. Καμία πρόταση νόμου ή τροπολογία ή προσθήκη δεν εισάγεται για συζήτηση, αν προέρχεται από τη Βουλή, εφόσον συνεπάγεται σε βάρος του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου δαπάνες ή ελάττωση εσόδων ή της περιουσίας τους, για να δοθεί μισθός ή σύνταξη ή γενικά όφελος σε κάποιο πρόσωπο.

4. Είναι όμως παραδεκτή τροπολογία ή προσθήκη που την υποβάλλει αρχηγός κόμματος ή εκπρόσωπος ομάδας κατά τους ορισμούς της παραγράφου 3 του άρθρου 74, όταν πρόκειται για νομοσχέδια που αφορούν την οργάνωση των δημόσιων υπηρεσιών και των οργανισμών δημόσιου ενδιαφέροντος, την υπηρεσιακή γενικά κατάσταση των δημόσιων υπαλλήλων, των στρατιωτικών και των οργάνων των σωμάτων ασφαλείας, των υπαλλήλων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, καθώς και δημόσιων γενικά επιχειρήσεων.

5. Νομοσχέδιο με το οποίο επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης υπέρ οργανισμών ή νομικών προσώπων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου πρέπει να προσυπογράφεται και από τους Υπουργούς Συντονισμού και Οικονομικών.

Άρθρο 74
1. Κάθε νομοσχέδιο και κάθε πρόταση νόμου συνοδεύεται υποχρεωτικά από αιτιολογική έκθεση. Πριν εισαχθεί στη Βουλή, στην Ολομέλεια ή σε Τμήματα, μπορεί να παραπεμφθεί για νομοτεχνική επεξεργασία στην επιστημονική υπηρεσία της παραγράφου 5 του άρθρου 65, όταν συσταθεί, όπως ορίζει ο Κανονισμός.

2. Τα νομοσχέδια και οι προτάσεις νόμων που κατατίθενται στη Βουλή παραπέμπονται στην οικεία κοινοβουλευτική επιτροπή. Αφού υποβληθεί η έκθεση ή περάσει άπρακτη η προθεσμία που είχε ταχθεί για την υποβολή της, εισάγονται στη Βουλή για συζήτηση, μετά παρέλευση τριών ημερών από τότε, εκτός να ο αρμόδιος Υπουργός τα έχει χαρακτηρίσει ως επείγοντα. Η συζήτηση αρχίζει ύστερα από προφορική εισήγηση του αρμόδιου Υπουργού και των εισηγητών της Επιτροπής.

3. Τροπολογίες βουλευτών σε νομοσχέδια και προτάσεις νόμων για τα οποία αρμόδια είναι η Ολομέλεια ή τα Τμήματα της Βουλής δεν εισάγονται για συζήτηση, αν δεν υποβληθούν έως και την παραμονή της ημέρας που θα αρχίσει η συζήτηση, εκτός αν συγκατατίθεται και η Κυβέρνηση να συζητηθούν.

4. Δεν εισάγεται για συζήτηση νομοσχέδιο ή πρόταση νόμου που αποσκοπεί στην τροποποίηση διάταξης νόμου, αν δεν έχει καταχωριστεί στην αιτιολογική έκθεση ολόκληρο το κείμενο της διάταξης που τροποποιείται, και στο κείμενο του νομοσχεδίου ή της πρότασης ολόκληρη η νέα διάταξη, όπως διαμορφώνεται με την τροποποίηση.

5. Τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 1 ισχύουν και για τα νομοσχέδια